![\"\"](\"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Orta-Asya-kokenliler-ISIDle-anilmaktan-rahatsiz_1486019051.jpg\")
Y\u0131lba\u015f\u0131nda \u0130stanbul’da meydana gelen Reina sald\u0131r\u0131s\u0131 dikkatleri Orta Asya k\u00f6kenli I\u015e\u0130D mensuplar\u0131na \u00e7evirdi. Do\u011fu T\u00fcrkistan Vakf\u0131 Genel Sekreteri Yrd. Do\u00e7. \u00d6mer Kul, ba\u015fta Uygur T\u00fcrkleri olmak \u00fczere, T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan Orta Asya k\u00f6kenli binlerce insan\u0131n I\u015e\u0130D’le ili\u015fkilendirilmekten rahats\u0131z oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
Yar.Do\u00e7.Dr. \u00d6mer Kul, Uygur T\u00fcrkleri’nin haklar\u0131n\u0131 \u015fiddete ba\u015fvurmadan savunma yolunu benimsedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/em><\/p>\n \u0130stanbul’da y\u0131lba\u015f\u0131 gecesi meydana gelen gece kul\u00fcb\u00fc sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n faili Abd\u00fclkadir Masharipov i\u00e7in \u00f6nce Uygur T\u00fcrk\u00fc dendi, sonra \u00d6zbek \u00e7\u0131kt\u0131. Masharipov yakalan\u0131ncaya kadar ge\u00e7en s\u00fcrede T\u00fcrkiye’nin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde Orta Asyal\u0131lara benzetildikleri i\u00e7in \u015fiddete maruz kalanlar oldu.<\/p>\n \u0130stanbul \u00dcniversitesi T\u00fcrkiyat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc’nden Yrd. Do\u00e7. \u00d6mer Kul, ayn\u0131 zamanda Do\u011fu T\u00fcrkistan Vakf\u0131 Genel Sekreterli\u011fi’ni y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Kul’a g\u00f6re, Reina sald\u0131rgan\u0131 yakaland\u0131ktan sonra bile kamuoyunda Orta Asya k\u00f6kenlilere kar\u015f\u0131 tepki s\u00fcr\u00fcyor:<\/p>\n \u201cHer milletin i\u00e7inden k\u00f6t\u00fc niyetli insanlar, katiller, ter\u00f6ristler \u00e7\u0131kabilir. Ancak, bu sald\u0131r\u0131 Orta Asya k\u00f6kenlileri, \u00f6zellikle de T\u00fcrkiye’yi kendilerine s\u0131\u011f\u0131nak edinmi\u015f Uygur T\u00fcrklerini rencide edici bir psikolojinin do\u011fmas\u0131na neden oldu ve rahats\u0131zl\u0131k yaratt\u0131. Olay\u0131n daha ilk saatlerinde haberlerde ve sosyal medyada sald\u0131rgan\u0131n Uygur T\u00fcrk\u00fc oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde s\u00f6ylentiler yay\u0131ld\u0131. Orta Asya k\u00f6kenlilere y\u00f6nelik \u00e2deta bir lin\u00e7 psikolojisi yarat\u0131ld\u0131. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin sad\u0131k vatanda\u015flar\u0131 olan, kanun ve kurallar\u0131na ba\u011fl\u0131 on binlerce Uygur T\u00fcrk\u00fc, g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda, hala bu psikolojinin olumsuz yans\u0131malar\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geliyor.\u201d<\/p>\n “\u00c7in, ciddi istihbarat faaliyetleri y\u00fcr\u00fct\u00fcyor”<\/strong><\/p>\n Y\u0131lba\u015f\u0131 gecesi \u0130stanbul’da meydana gelen ve I\u015e\u0130D’\u0131n sorumlulu\u011funu \u00fcstlendi\u011fi sald\u0131r\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 itibar\u0131 ile en \u00e7ok \u00c7in’in i\u015fine yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcren Kul, Uygurlar ile ilgili her konuda bu fakt\u00f6r\u00fcn g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n \u201c\u00c7in’in Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi olarak zikretti\u011fi, bizim tarihi olarak Do\u011fu T\u00fcrkistan ad\u0131yla tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6lge insan\u0131, Pekin y\u00f6netiminin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda ya\u015f\u0131yor. Dinleri ve etnik kimlikleri nedeniyle y\u0131llard\u0131r bask\u0131ya maruz kal\u0131yorlar. Bu bask\u0131lar nedeniyle ka\u00e7an Uygurlar\u0131n s\u0131\u011f\u0131nabildi\u011fi nadir \u00fclkelerden biri de T\u00fcrkiye. T\u00fcrk kamuoyu bunun fark\u0131nda olmasa da \u00c7in, Uygurlar konusunda \u00e7ok ciddi istihbarat faaliyetleri y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Bu son olayda da do\u011frudan veya dolayl\u0131 manip\u00fclasyon yap\u0131ld\u0131. Medyan\u0131n ve sosyal medya \u00fczerinden geli\u015fmeleri takip eden halk\u0131n bu fakt\u00f6r\u00fc g\u00f6z ard\u0131 etmemesi \u00f6nemli. Zira, \u00c7in y\u0131llard\u0131r T\u00fcrkiye’de bulunan baz\u0131 Uygur m\u00fcltecileri talep etmektedir. Y\u0131lba\u015f\u0131 meydana gelen ter\u00f6r eylemi nedeniyle halk\u0131n kafas\u0131nda yarat\u0131lan soru i\u015faretleri, \u00c7in’in bu konudaki yeni bir talebine, adeta uygun zemini haz\u0131rlad\u0131. Yani, sald\u0131r\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 itibar\u0131 ile en \u00e7ok \u00c7in’e yarad\u0131.\u201d<\/p>\n \u201cTer\u00f6r bumerang\u0131 Orta Asya’ya d\u00f6ner\u201d<\/strong><\/p>\n Do\u011fu T\u00fcrkistan, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 ve \u00c7in hakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 olan Kul’a g\u00f6re, Suriye ve Irak’ta bulunan El Kaide ve I\u015e\u0130D kamplar\u0131nda Orta Asya k\u00f6kenli sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n bulundu\u011fu uzun s\u00fcredir biliniyor. \u00c7in istihbarat\u0131n\u0131n, yasad\u0131\u015f\u0131 yollarla gen\u00e7lerin b\u00f6lgeye ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u00e7etelere s\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Kul, Pekin’in tehlikeli bir oyun oynad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor:<\/p>\n \u201c\u00c7in istihbarat\u0131, Uygur gen\u00e7lerinin I\u015e\u0130D ve El Kaide gibi \u00f6rg\u00fctlere kat\u0131lmas\u0131n\u0131 organize etti, ediyor. \u0130simleri ve foto\u011fraflar\u0131 ile bu yolu kullananalar belgeleniyor. Birinci ama\u00e7, Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki muhalifleri \u00fclkeden uzakla\u015ft\u0131rmak, ikincisi de, Uygurlar\u0131n ter\u00f6rist oldu\u011fu alg\u0131s\u0131n\u0131 desteklemek ve onlara y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlarda \u2018ter\u00f6rle m\u00fccadele’ bahanesine s\u0131\u011f\u0131nmak. Suriye sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri gelen gen\u00e7lerin T\u00fcrkiye \u00fczerinden I\u015e\u0130D denetimindeki b\u00f6lgelere ge\u00e7i\u015fi de belgelendi. Bunun da amac\u0131 Uygurlara ba\u015f\u0131ndan beri destek veren T\u00fcrkiye’yi zor duruma d\u00fc\u015f\u00fcrmek, manevra alan\u0131n\u0131 daraltmak. Biz \u00c7inli yetkilileri uyard\u0131k. K\u0131sa vadede, kendilerince baz\u0131 hedeflere ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olabilirler. Ama orta ve uzun vadede bu gen\u00e7ler \u00fclkelerine veya Orta Asya’ya d\u00f6neceklerdir. \u0130\u015fte o zaman Afganistan gazilerinin bug\u00fcn Ortado\u011fu’da neden oldu\u011fu \u00e7at\u0131\u015fmalar gibi, Suriye ve Irak gazileri de b\u00f6lgede ciddi sorunlara neden olacaklard\u0131r. Amerika i\u00e7in Taliban ve El Kaide, Sovyetlere kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 yerel unsurlard\u0131. Bug\u00fcn Suriye ve Irak’ta sava\u015fan Orta Asya k\u00f6kenli gen\u00e7lerin varl\u0131\u011f\u0131 da tesad\u00fcf de\u011fildir. Bu gen\u00e7lerin yar\u0131n hangi cephede, kime kar\u015f\u0131 sava\u015faca\u011f\u0131 hi\u00e7 belli olmaz. Ter\u00f6r bir bumerang gibidir. Bunu destekleyenler, d\u00f6ner dola\u015f\u0131r ondan zarar g\u00f6r\u00fcr. Ter\u00f6r bumerang\u0131 Orta Asya’ya d\u00f6ner. \u00c7in’de veya di\u011fer T\u00fcrk devletlerinde ortaya \u00e7\u0131kar.\u201d<\/p>\n \u201c\u015eiddetin Uygur T\u00fcrk\u00fc’ne faydas\u0131 yok\u201d<\/strong><\/p>\n \u00c7in’nin Sincan \u00d6zerk B\u00f6lgesi’nde ya\u015fayan dini inan\u00e7lar\u0131nda samimi, ancak saf gen\u00e7lerin kand\u0131r\u0131larak “ter\u00f6r” d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne dahil edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Kul, Do\u011fu T\u00fcrkistan T\u00fcrklerinin haklar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in \u015fiddetten uzak durmas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131yor:<\/p>\n \u201c\u00c7in n\u00fcfus olarak da, silah olarak da b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7. Bu g\u00fcce kar\u015f\u0131 \u015fiddet y\u00f6ntemlerini kullanmak do\u011fru bir yol de\u011fil. Bunun kimseye faydas\u0131 olmaz, zarar getirir. 21. Y\u00fczy\u0131lda Uygur T\u00fcrklerinin me\u015fru haklar\u0131n\u0131, me\u015fru yollardan savunmas\u0131 en do\u011frusu. \u00c7in, Uygurlar\u0131 az\u0131nl\u0131k olarak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r zaten. Uluslararas\u0131 hukuktan do\u011fan haklar\u0131 er veya ge\u00e7 kazan\u0131l\u0131r. Biz gen\u00e7lerimizi ya\u015fatmay\u0131, e\u011fitimle onlar\u0131n niteli\u011fini artt\u0131rmay\u0131 istiyoruz. \u015eiddet sarmal\u0131nda yok olup gitmelerini de\u011fil\u2026\u201d<\/p>\n 1949’da \u00c7in’in Sincan b\u00f6lgesinden ka\u00e7arak Hindistan’a gelen Uygur T\u00fcrk\u00fckleri, daha sonra T\u00fcrkiye’ye kabul edilmi\u015fti.<\/em><\/p>\n T\u00fcrkiye ne yapmal\u0131?<\/strong><\/p>\n Do\u011fu T\u00fcrkistan Vakf\u0131 Genel Sekreteri Kul, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye’nin bir\u00e7ok dinden ve dilden insana kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor. Kul’a g\u00f6re, T\u00fcrkiye’deki m\u00fclteci ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n daha s\u0131k\u0131 bir denetim mekanizmas\u0131na t\u00e2bi tutulmas\u0131 herkes i\u00e7in en do\u011frusu:<\/p>\n \u201c1979 y\u0131l\u0131nda Afganistan’dan gelen K\u0131rg\u0131zlar Van’\u0131n Ulupamir K\u00f6y\u00fc’ne yerle\u015ftirildi, Bulgaristan’dan gelen soyda\u015flar i\u00e7in baz\u0131 konut projeleri yap\u0131ld\u0131\u2026 Bunun gibi uygulamalar T\u00fcrkiye tarihinde var. Size gelene sahip \u00e7\u0131karsan\u0131z, yer yurt verirseniz, topluma art\u0131 yarat\u0131rs\u0131n\u0131z. Ama ba\u015f\u0131 bo\u015f b\u0131rak\u0131rsan\u0131z i\u015fin nereye varaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6n g\u00f6remezsiniz. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye’ye gelen Uygurlar\u0131n \u00e7o\u011fu akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131na geliyor, onlar\u0131n y\u00f6nlendirmesi ile yeni ya\u015famlar\u0131na ad\u0131m at\u0131yorlar. Ama, kimi kimsesi olmayanlar da var. Bu gibi insanalar i\u00e7in yanl\u0131\u015f ki\u015filerin eline d\u00fc\u015fme riski her zaman var. Bu Suriyeliler i\u00e7in de ge\u00e7erli, di\u011fer m\u00fclteciler i\u00e7in de. G\u00fcvenli\u011fimizi tehdit edecek bir olay ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in denetim \u015fart.\u201d<\/p>\n