{"id":7023,"date":"2017-02-07T01:39:34","date_gmt":"2017-02-06T17:39:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iuhrdf.org\/tr\/?p=7023"},"modified":"2017-02-07T01:39:34","modified_gmt":"2017-02-06T17:39:34","slug":"dogu-turkistanin-efsanevi-lideri-isa-yusuf-alptekin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/dogu-turkistanin-efsanevi-lideri-isa-yusuf-alptekin\/","title":{"rendered":"Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Efsanevi Lideri: \u0130sa Yusuf Alptekin"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-7024 alignright\" src=\"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/isa-yusuf-alptekin-696x403.jpg\" alt=\"\" width=\"511\" height=\"296\" srcset=\"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/isa-yusuf-alptekin-696x403.jpg 696w, https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/isa-yusuf-alptekin-696x403-300x174.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 511px) 100vw, 511px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Yusuf Alptekin, 1901\u2019de Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Ka\u015fgar \u015eehrine ba\u011fl\u0131 Yenihisar kazas\u0131nda d\u00fcnyaya geldi. Babas\u0131 Yusuf Bey, Yenihisar Sayl\u0131k k\u00f6y\u00fcnden Kas\u0131m Hac\u0131 Muhammed Ali\u2019nin o\u011fludur. Annesi Ay\u015fe Han\u0131m ise Yenihisar\u2019a ba\u011fl\u0131 Yeni\u00f6sten k\u00f6y\u00fcnden Hasan isimli bir zat\u0131n k\u0131z\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Bey, ailenin hayatta kalan \u00fc\u00e7 \u00e7ocu\u011fundan en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Tahsil hayat\u0131 \u00c7in okulu, okudu\u011fu birka\u00e7 medrese ve Me\u015frep Meclisi ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Onu g\u00f6revli gitti\u011fi Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019daki tecr\u00fcbeleri yeti\u015ftirmi\u015f ve kararl\u0131 bir lider haline getirmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c7in mektebinde okudu\u011fu y\u0131llarda \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131na da ad\u0131m atm\u0131\u015ft\u0131r. Toprak vergisinin toplanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda vergi memurlar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olma, 1923 y\u0131l\u0131nda Yenihisar\u2019a kaymakam olarak gelen \u00c7in Deli\u2019ye T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretme ve bu i\u015f esnas\u0131na yabanc\u0131lar aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klara bakan haric\u00ee irtibat memurlu\u011fu g\u00f6revini yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131l Fatma Han\u0131m ile evlenmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Yusuf Bey, Endican ve Ta\u015fkent\u2019te \u00fc\u00e7er y\u0131l olmak \u00fczere alt\u0131 sene Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019da kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019da Ruslar\u0131 ve kom\u00fcnizmi tan\u0131m\u0131\u015f, burada bulunan do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 milliyet\u00e7ilerle g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve i\u015fbirli\u011fi yollar\u0131n\u0131 aram\u0131\u015ft\u0131r. Burada g\u00f6revli oldu\u011fu y\u0131llarda \u00d6zbek T\u00fcrklerinin milli \u015fairi \u00c7olpan ile yapt\u0131\u011f\u0131 yar\u0131 gizli denilebilecek g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde Onun:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201c\u0130sa Bey, ne \u00e7ektiysek adams\u0131zl\u0131ktan \u00e7ektik. Gerek bizim gerekse sizin i\u00e7in yap\u0131lacak tek \u015fey, her \u015feyden anlayacak adam yeti\u015ftirmek; T\u00fcrkiye\u2019ye, Almanya\u2019ya \u00e7ok miktarda talebe g\u00f6ndermek laz\u0131m\u201d s\u00f6zlerinden etkilenmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Yusuf Bey, 1931\u2019de Hoca Niyaz Hac\u0131 taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan istiklal hareketi \u00fczerine \u00c7in yetkilileri ile temasa ge\u00e7mi\u015f, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u00c7inli idarecilerin halka yapt\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcmlerin \u00f6nlenmesini aksi takdirde hareket yay\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6lgede Rus i\u015fgalinin s\u00f6z konusu olaca\u011f\u0131n\u0131 b\u0131k\u0131p usanmadan anlatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Sovyet Zulm\u00fc<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nitekim 1931\u2019deki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k te\u015febb\u00fcs\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131, endi\u015fe ettikleri bu tehditle y\u00fcz y\u00fcze b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in, ancak kom\u00fcnist Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fi ile bu te\u015febb\u00fcs\u00fc bast\u0131rabilmi\u015f ve 1934-1937 aras\u0131nda ard\u0131 ard\u0131na ya\u015fanan k\u0131yamlardan sonra Do\u011fu T\u00fcrkistan, fiilen Sovyet hakimiyetine girmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde Sovyet cumhuriyetlerinde ya\u015fanan i\u015fkence ve eziyetlere Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar da maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Yusuf Bey, Konsolos \u00c7in De-li\u2019nin g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 \u00fczerine 2 Haziran 1932\u2019de Pekin\u2019e gelmi\u015ftir. Pekin\u2019de 1933\u2019te \u201cDo\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 Vatanda\u015flar Cemiyeti\u201dni kurmu\u015f ve \u201c\u00c7inli T\u00fcrkistan Avaz\u0131\u201d isimli mecmuay\u0131 \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. 18 Eyl\u00fcl 1936\u2019da \u00c7in Millet Meclisi \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ilmi\u015ftir. 1938\u2019de Japon-\u00c7in anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 konusunda \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bilgilendirmek \u00fczere g\u00f6revlendirilmi\u015f, L\u00fcbnan, \u0130ran, Afganistan ve T\u00fcrkiye\u2019yi ziyaret etmi\u015ftir. Ziyaret etti\u011fi \u00fclkelerde pek \u00e7ok devlet lideri, siyaset\u00e7i, yazar, akademisyen ve en \u00f6nemlisi de Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan g\u00f6\u00e7 etmi\u015f ki\u015filerle g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c7inlilerin bask\u0131lar\u0131 sonucu 21 Eyl\u00fcl 1944\u2019e Alihan T\u00f6re liderli\u011finde \u0130li (Gulca)\u2019de ayaklanma ba\u015flam\u0131\u015f ve 12 Kas\u0131m 1944\u2019te \u201c\u015eark\u00ee T\u00fcrkistan Cumhuriyet\u201d adl\u0131 bir devlet kurulmu\u015ftur. \u00c7in devlet ba\u015fkan\u0131 \u00c7an Kay\u015fek ayaklanmay\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in uzla\u015fma yollar\u0131 aram\u0131\u015f ve \u0130li\u2019den gelen bir heyetle g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri i\u00e7in mesut Sabri Baykozi, Mehmet Emin Bu\u011fra ve \u0130sa Yusuf Bey\u2019in Urum\u00e7i\u2019ye gitmelerine izin verilmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucu 2 Ocak 1946\u2019da General Can Cicung ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda Mehmet Emin Bu\u011fra ve \u0130sa Yusuf Bey\u2019in de aralar\u0131nda bulundu\u011fu bir Karma H\u00fck\u00fcmet kurulmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Yusuf Bey, 1946\u2019da Urum\u00e7i\u2019de \u201c\u00dc\u00e7 Prensip Gen\u00e7ler Te\u015fkilat\u0131\u201dn\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan \u015fubesini a\u00e7m\u0131\u015f, \u201cAltay Ne\u015friyat Evi\u201dni kurarak \u201cErk\u201d gazetesini \u00e7\u0131karmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve halk\u0131n i\u015ftirak etti\u011fi haftal\u0131k toplant\u0131lar tertip etmi\u015ftir. 1947 senesinde kurulan Dr. Mesut Sabri Baykozi h\u00fck\u00fcmetinde genel sekreterlik vazifesini \u00fcstlenmi\u015ftir. Bir y\u0131ldan daha fazla kald\u0131\u011f\u0131 bu g\u00f6revi esnas\u0131nda milliyet\u00e7i, anti-emperyalist ve anti-kominist politikalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Rusya ile \u00c7in\u2019in tepkisini \u00e7ekmi\u015ftir. 17 Temmuz 1948\u2019de, Rus aleyhtar\u0131 politikalar\u0131 gerek\u00e7esi ile h\u00fck\u00fcmet azledilmi\u015ftir. Bu s\u0131rada K\u0131z\u0131l \u00c7in tehlikesi de had safhaya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Hicret Karar\u0131 Ald\u0131<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Yusuf Bey ve arkada\u015flar\u0131 uzun m\u00fczakereler sonucu, g\u00fc\u00e7lerinin K\u0131z\u0131l \u00c7in kuvvetlerine kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatine vararak hicret karar\u0131 alm\u0131\u015flar ve 21 Ekim 1949\u2019da y\u00fczlerce ki\u015fi ile Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. 20 Aral\u0131k 1949\u2019da Ladak\u2019a ve oradan da Ke\u015fmir\u2019in ba\u015f\u015fehri \u015erinagar\u2019a hareket etmi\u015flerdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Yusuf Bey ve Mehmet Emin Bu\u011fra, Tibet \u00fczerinden Hindistan\u2019a ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan Kazak T\u00fcrklerine de yard\u0131m ellerini uzatm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130sa Yusuf Bey, kafilelerin s\u0131\u011f\u0131nma izinlerini alabilmek i\u00e7in s\u0131ras\u0131yla Hindistan, Suudi Arabistan ve M\u0131s\u0131r\u2019a gitmi\u015f fakat bir netice alamay\u0131nca 6 Ocak 1952\u2019de T\u00fcrkiye\u2019ye hareket etmi\u015ftir. Ayn\u0131 tarihlerde Mehmet Emin bu\u011fra da T\u00fcrkiye\u2019ye gelmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00fcrkiye\u2019de bir taraftan yapt\u0131klar\u0131 ziyaretler di\u011fer taraftan da bas\u0131n yoluyla davalar\u0131n\u0131 canl\u0131 tutma gayretleri neticesinde Bakanlar Kurulu, 13 Mart 1952 tarihinde 1850 Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131n\u0131n iskanl\u0131 g\u00f6\u00e7men olarak T\u00fcrkiye\u2019ye yerle\u015fmelerine kar vermi\u015ftir. 1952 y\u0131l\u0131 sonundan itibaren Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar T\u00fcrkiye\u2019ye yerle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130sa Yusuf Bey ise ailesiyle birlikte Haziran 1954\u2019te T\u00fcrkiye\u2019ye yerle\u015fmi\u015f ve 4 Aral\u0131k 1957\u2019de de T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1949-1954 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda tahamm\u00fcl edilemeyecek derecede zor \u015fartlar i\u00e7inde ge\u00e7en be\u015f y\u0131ldan sonra, T\u00fcrkiye\u2019ye yerle\u015fen Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar ve \u0130sa Yusuf Alptekin bir nebze de olsa huzura kavu\u015fmu\u015flard\u0131r. Alptekin, davas\u0131n\u0131 anlatmak \u00fczere 1970\u2019e kadar \u00fc\u00e7 defa d\u00fcnya seyahatine \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve bir\u00e7ok memleket dola\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fta Asya-Afrika Konferans\u0131, D\u00fcnya \u0130slam Birli\u011fi ve D\u00fcnya \u0130slam Kongresi olmak \u00fczere pek \u00e7ok uluslar aras\u0131 konferanslara i\u015ftirak etmi\u015f ve pek \u00e7ok devlet b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc ile g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1960\u2019da Do\u011fu T\u00fcrkistan G\u00f6\u00e7menler Cemiyeti kurulmu\u015ftur. Mehmet Emin Bu\u011fra\u2019n\u0131n 14 Haziran 1965\u2019te vefat\u0131ndan sonra cemiyetin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na \u0130sa Yusuf Alptekin getirilmi\u015ftir. Alptekin, 1978 y\u0131l\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fi bir trafik kazas\u0131 neticesinde uzun s\u00fcre hastanede kalm\u0131\u015f ve g\u00f6zleri tedrici olarak acizle\u015fmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine cemiyetin faal ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n1984 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e, Arap\u00e7a, \u0130ngilizce olmak \u00fczere \u201cDo\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Sesi\u201d isimli mecmuay\u0131 yay\u0131nlamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">1978 y\u0131l\u0131nda kurulmas\u0131n\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131 fakat rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sebebiyle hizmet edemedi\u011fi Do\u011fu T\u00fcrkistan Vakf\u0131, 1986\u2019da merhum R\u0131za Bekin taraf\u0131ndan yeniden ihya edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Diplomasiye \u00d6nem Verdi<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130sa Yusuf Alptekin, di\u011fer T\u00fcrkistanl\u0131 liderlerden farkl\u0131 olarak diplomat y\u00f6n\u00fc a\u011f\u0131r basan bir \u015fahsiyettir. Meselelerin \u015fiddetten ziyade akl\u0131selim ve uzun vadeli \u00e7al\u0131\u015fmalarla halledilece\u011fine inanmaktad\u0131r. Her gitti\u011fi yerde M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk talebelerle ilgilenmesi, cemiyetler kurup gazete ve dergi yay\u0131nlamas\u0131 e\u011fitim ve k\u00fclt\u00fcre verdi\u011fi \u00f6nemi g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda ba\u015flayan m\u00fccadele hayat\u0131 hicretler, eziyetler, t\u00fcrl\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131larla s\u00fcrmesine ra\u011fmen h\u00fcrriyet a\u015fk\u0131 bir asra yakla\u015fan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnlerinde dahi canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015ftur. Bu m\u00fccadelesi s\u0131ras\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 da:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cBir Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 olarak Do\u011fu T\u00fcrkistan davas\u0131, bir T\u00fcrk olarak T\u00fcrkl\u00fck davas\u0131, bir M\u00fcsl\u00fcman olarak \u0130slam davas\u0131 ve bir insan olarak insanl\u0131k davas\u0131 i\u00e7in hizmet edin\u201d telkiniyle yeti\u015ftirme gayretinde olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n bir m\u00fcstemleke olarak kalmas\u0131n\u0131 hazmedemeyen Alptekin\u2019in hayat\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck tesellisinin ise Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015ftu\u011funu g\u00f6rmek olmu\u015ftur. Ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn olumsuzluklar ra\u011fmen hi\u00e7bir zaman do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na olan inanc\u0131n\u0131 kaybetmemi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">kaynak: <a href=\"http:\/\/akademikperspektif.com\/2017\/02\/06\/dogu-turkistanin-efsanevi-lideri-isa-yusuf-alptekin\/\">Akademik perspektif<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130sa Yusuf Alptekin, 1901\u2019de Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Ka\u015fgar \u015eehrine ba\u011fl\u0131 Yenihisar kazas\u0131nda d\u00fcnyaya geldi. Babas\u0131 Yusuf Bey, Yenihisar Sayl\u0131k k\u00f6y\u00fcnden Kas\u0131m Hac\u0131 Muhammed Ali\u2019nin o\u011fludur. Annesi Ay\u015fe Han\u0131m ise Yenihisar\u2019a ba\u011fl\u0131&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7024,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[282,280],"tags":[],"class_list":["post-7023","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkistan-haberleri","category-haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7023"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7023\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7025,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7023\/revisions\/7025"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7024"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}