{"id":7034,"date":"2017-02-11T00:47:14","date_gmt":"2017-02-10T16:47:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iuhrdf.org\/tr\/?p=7034"},"modified":"2017-02-11T00:48:56","modified_gmt":"2017-02-10T16:48:56","slug":"cinde-insan-haklari-ve-uygurlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/cinde-insan-haklari-ve-uygurlar\/","title":{"rendered":"\u00c7in’de insan haklar\u0131 ve uygurlar"},"content":{"rendered":"

Y\u00fccel TANAY<\/p><\/div>\n

(Y\u00fccel TANAY)<\/p>\n

Bir \u00a0uluslar hapishanesi olan \u00c7inin \u00a0insan haklar\u0131 ve \u00a0k\u00fclt\u00fcrel haklar konusunda \u00a0Sicili \u00a0k\u00f6t\u00fc…\u00c7in \u00a0i\u015fgal alt\u0131nda tutu\u011fu Do\u011fu T\u00fcrkistan,Tibet ve \u0130\u00e7 \u00a0Mo\u011folistanda b\u00f6lgenin kadim \u00a0halklar\u0131na \u00a0\u015fidetli bask\u0131 uyguluyor.B\u00f6lgenin \u00a0halklar\u0131n\u0131 \u00a0asimile etmek i\u00e7in \u00a0Han \u00c7inlilerini g\u00f6\u00e7men olarak bu b\u00f6lgelere \u00a0yerle\u015ftirip ;az\u0131nl\u0131k durumuna d\u00fc\u015f\u00fcrerek \u00a0 \u00c7inlile\u015ftirmeye \u00a0 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

\u00c7in,Tiananmen patlamas\u0131n\u0131n Uygur M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131nca ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi iddias\u0131ndan sonra Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki \u00c7in devlet ter\u00f6r\u00fc de \u015fiddetini daha da artt\u0131rd\u0131. Urum\u00e7i ve di\u011fer \u015fehirlerden gelen haberler yerle\u015fim birimlerinin \u00e7evresinin tanklar ve z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7larla adeta ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. \u0130\u015fgal g\u00fc\u00e7lerine mensup devriyelerin say\u0131s\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00f6nemli noktalarda s\u00fcrekli kontrol noktalar\u0131 kuruldu\u011fu, yayalar\u0131n ve ara\u00e7la seyahat edenlerin tamam\u0131n\u0131n kimlik kontrol\u00fcne tabi tutuldu\u011fu en k\u00fc\u00e7\u00fck bir ku\u015fku halinde insanlar\u0131n tutukland\u0131klar\u0131 bildiriliyor.<\/p>\n

\u00c7in, Tiananmen’deki sald\u0131r\u0131dan Uygurlar\u0131 sorumlu tutup g\u00f6zalt\u0131 furyas\u0131 ba\u015flat\u0131rken muhalif \u00c7inliler, olay\u0131n \u00c7inli diktat\u00f6rleri endi\u015feye sevk etti\u011fini savunuyor…<\/p>\n

D\u00fcnyab\u00fclteni’nde yer alan habere g\u00f6re; \u00c7in’in ba\u015fkenti Pekin’in kalbi olarak bilinen Tiananmen Meydan\u0131’nda 28 Ekim’de ger\u00e7ekle\u015fen 5 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc ve 40’tan fazla ki\u015finin yaraland\u0131\u011f\u0131 patlaman\u0131n \u00fczerinden \u00fc\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7mesine ra\u011fmen \u00c7in y\u00f6netimi sadece Uygurlar\u0131 su\u00e7lay\u0131p olay\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda sessiz kalmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

\u00c7in D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Hua Cung Ying, bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda gazetecilerin konu ile ilgili sorusu \u00fczerine “Olay ile ilgili soru\u015fturmalar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bilmedi\u011fini olay hakk\u0131nda g\u00fcvenlik birimlerinden bilgi alabileceklerini ifade ederek bilgi vermekten ve yorum yapmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131.<\/p>\n

Resmi Yeni \u00c7in (Xinhua) Ajans\u0131, polis kaynaklar\u0131na dayand\u0131rarak verdi\u011fi bir haberde “Patlaman\u0131n dikkatle tasarlanm\u0131\u015f ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir sald\u0131r\u0131\u0131 oldu\u011funu, olay\u0131n Hasan Osman isimli bir Uygur taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini” bildirdi. Ajans ayr\u0131ca, jipin yasak \u015fehrin yak\u0131n\u0131ndaki ormanin i\u00e7inden ge\u00e7en Chang’en caddesinde bulunan Cin\u015fui kopr\u00fcs\u00fcn\u00fcn korkuluklar\u0131na \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131n\u0131, jipte bulunan benzin bidonlar\u0131n\u0131n ate\u015flendi\u011fini patlaman\u0131n bundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, jipi kullanan Hasan Osman’in annesi ve e\u015fi ile birlikte patlamada hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi bilgisine yer verdi. Ara\u00e7ta patlamadan sonra yap\u0131lan incelemede benzin bidonlar\u0131, iki b\u0131\u00e7ak, demir \u00e7ubuklar ve ‘radikal ifadelerin’ yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir bayrak bulundu\u011fu iddia edildi. Ancak, bayrak ve di\u011fer bulgular\u0131n nas\u0131l olup da yang\u0131nda sa\u011flam kald\u0131\u011f\u0131 sorusu \u015f\u00fcpheleri artt\u0131rd\u0131. Ajans ayr\u0131ca olay\u0131n ailece ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f bir ‘ter\u00f6r’eylemi oldu\u011funu ve ara\u00e7takilerin “Uygur M\u00fccahidleri” isimli bir gruba ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

Pekin polis yetkilileri Do\u011fu T\u00fcrkistan plakal\u0131 4 arac\u0131n arand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ara\u00e7 kiralama \u015firketlerinin Uygurlara kesinlikle ara\u00e7 kiralamamalar\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n

Pekin’den \u00f6zel olarak edinilen bir habere g\u00f6re; patlamay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirenlerin kom\u015fu bir \u00fclke pasaportu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bildirildi ancak, hangi \u00fclkenin pasaportunu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bilgisine ula\u015f\u0131lamad\u0131.<\/p>\n

Olaydan sonra \u00c7in kabinesi ola\u011fan\u00fcst\u00fc topland\u0131 ve konuyu g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Devlet Enformasyon Ofisi olay ile ilgili haberlerin \u00e7ok s\u0131k\u0131 \u015fekilde kontrol edilmesini, olay hakk\u0131nda k\u0131sa bilgi verilmesi ve ayr\u0131nt\u0131lardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131, bas\u0131nda ve sosyal medyada olay ile ilgili haber ve yorumlara derhal m\u00fcdahale edilerek ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve silinmesi talimat\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n

G\u00f6zlemciler bu olay\u0131n son y\u0131llarda Tiananmen meydan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ilk ve \u00e7ok ciddi planlanm\u0131\u015f bir intihar sald\u0131r\u0131s\u0131 oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n

\u00dcLKEDE GEN\u0130\u015e \u00c7APLI TUTUKLAMALAR YAPILIYOR
\n\u00c7in’in kalbi Tiananmen’de ger\u00e7ekle\u015fen sald\u0131r\u0131dan sonra \u00c7in y\u00f6netiminin b\u00fct\u00fcn \u00c7in genelinde geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir Uygur av\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 bildirildi.<\/p>\n

Pekin’de ya\u015fayan ve bu kentteki \u00fcniversitelerde \u00f6\u011frenim g\u00f6ren y\u00fczlerce Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 Uygur T\u00fcrk\u00fc, \u00c7in y\u00f6netimi i\u00e7in adeta “potansiyel su\u00e7lu ” haline geldi. Onlarca Uygur T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn \u00c7in Polisince g\u00f6zalt\u0131na al\u0131narak sorguland\u0131\u011f\u0131, bunlardan \u015fimdiye kadar 5 ki\u015finin tutukland\u0131\u011f\u0131 8 ki\u015fi hakk\u0131nda yakalama emri \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirildi.<\/p>\n

Uluslar aras\u0131 Pekin \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve tan\u0131nm\u0131\u015f Uygur insan haklar\u0131 savunucusu ve aktivist Do\u00e7. Dr. \u0130lham Toht\u0131 Fransa Radyosuna verdi\u011fi deme\u00e7te Tiananmen meydan\u0131ndaki patlaman\u0131n Uygur sorununu ciddi \u015fekilde olumsuz y\u00f6nde etkileyece\u011fini s\u00f6yledi. Do\u00e7. Toht\u0131 ayr\u0131ca 2 g\u00fcn ge\u00e7mesine ra\u011fmen y\u00f6netimin olay hakk\u0131nda tatmin edici bir bilgi vermedi\u011fini, ancak olay\u0131n Uygurlara mal edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu durumun ise, a\u00e7\u0131k bir sorumsuzluk \u00f6rne\u011fi oldu\u011funu ifade etti.<\/p>\n

\u00c7\u0130N, DO\u011eU T\u00dcRK\u0130STAN’DAK\u0130 DEVLET TER\u00d6R\u00dcN\u00dcN \u015e\u0130DDET\u0130N\u0130 ARTTIRDI
\nTiananmen patlamas\u0131n\u0131n Uygur M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131nca ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi iddias\u0131ndan sonra Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki \u00c7in devlet ter\u00f6r\u00fc de \u015fiddetini daha da artt\u0131rd\u0131. Urum\u00e7i ve di\u011fer \u015fehirlerden gelen haberler yerle\u015fim birimlerinin \u00e7evresinin tanklar ve z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7larla adeta ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. \u0130\u015fgal g\u00fc\u00e7lerine mensup devriyelerin say\u0131s\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00f6nemli noktalarda s\u00fcrekli kontrol noktalar\u0131 kuruldu\u011fu, yayalar\u0131n ve ara\u00e7la seyahat edenlerin tamam\u0131n\u0131n kimlik kontrol\u00fcne tabi tutuldu\u011fu en k\u00fc\u00e7\u00fck bir ku\u015fku halinde insanlar\u0131n tutukland\u0131klar\u0131 bildiriliyor.<\/p>\n

ULUSLARARASI TOPLUMDAN \u00c7\u0130N’E TEPK\u0130 YA\u011eIYOR.
\nWashington merkezli D\u00fcnya Uygur Kongresi (DUK) Ba\u015fkan\u0131 Rabia Kadir “\u00c7in i\u015fgal y\u00f6netiminin bu olay\u0131 bahane ederek Do\u011fu T\u00fcrkistan’da geni\u015f \u00e7apl\u0131 tutuklamalar yapmas\u0131ndan ve Uygur halk\u0131n\u0131n gelece\u011finden ciddi ve derin endi\u015fe duydu\u011funu bildirdi. DUK Ba\u015fkan\u0131 Kadir, \u00c7in y\u00f6netiminin bu olay\u0131n i\u00e7eri\u011fini ve sebeplerini gizlemeden ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ile d\u00fcr\u00fcst, do\u011fru ve \u015feffaf bir \u015fekilde kamuoyuna a\u00e7\u0131klamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etti. Olay\u0131n BM ba\u015fta tarafs\u0131z ve ba\u011f\u0131ms\u0131z uluslararas\u0131 kurulu\u015flarca yerinde incelenmesini de s\u00f6zlerine ekledi.<\/p>\n

ABD’de faaliyet g\u00f6steren Amerika Uygur Birli\u011fi Derne\u011fi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve Uygur Siyasetbilimci Dr. \u0130l\u015fat Hasan, H\u00fcr Avrupa Radyosu’na verdi\u011fi deme\u00e7te “\u00c7in y\u00f6netiminin olay ile ilgili a\u00e7\u0131klamalar\u0131na \u015f\u00fcphe ile yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c7in’in iddia etti\u011fi gibi olay\u0131n Uygurlarca ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi halinde, d\u00fcnya kamuoyunun bunu ola\u011fan kar\u015f\u0131layaca\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Dr. Hasan b\u00fct\u00fcn \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n esas kayna\u011f\u0131n\u0131n \u00c7in y\u00f6netimi oldu\u011funu \u00e7\u00fcnk\u00fc, son aylarda Do\u011fu T\u00fcrkistan’da y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bask\u0131, \u015fiddet ve devlet ter\u00f6r\u00fcn\u00fcn dayan\u0131lmaz boyutlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Dr. Hasan, \u00c7in’in bu t\u00fcr olaylar\u0131n mahiyetini de\u011fi\u015ftirme, kendi \u00e7\u0131kar ve politikalar\u0131 do\u011frultusunda kullanma konusunda \u00e7ok mahir ve usta oldu\u011funu, olay\u0131n \u00c7in’in demir yumru\u011fu alt\u0131nda inlemekte olan Uygurlar, Tibetliler ve Mo\u011follar ve hatta \u00c7inli gruplarca da ger\u00e7ekle\u015ftirilme ihtimali bulundu\u011funu s\u00f6zlerine ekledi.
\nD\u00fcnya Uygur Kurultay\u0131n\u0131n AB Parlamentosu nezdindeki eski Temsilcisi Siyaset uzman\u0131 ve Yorumcu Mehmet Tohti, ABD merkezli RFA radyosuna Uygurlar\u0131n bundan sonra bu t\u00fcr eylemleri \u00c7in’e ta\u015f\u0131ma ihtimalinin y\u00fcksek oldu\u011funu bildirdi. Olay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirenlerin \u00f6zellikle Tiananmen meydan\u0131n\u0131 se\u00e7melerinin temel sebebinin, Pekin’in uluslararas\u0131 bir kent olmas\u0131, uluslararas\u0131 bas\u0131n\u0131n bu kentte faaliyet g\u00f6stermesi, eylemcilerin \u00c7in’e ve d\u00fcnya’ya vermek istedi\u011fi mesaj\u0131 en etkili \u015fekilde ifade etmek istemeleri, ailesi ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131n, bu eylemlerinden dolay\u0131 ceza almalar\u0131n\u0131 \u00f6nleme olabilece\u011fini s\u00f6zlerine ekledi.
\nABD merkezli ve \u00c7in’deki y\u00f6netim kar\u015f\u0131t\u0131 muhaliflerin yay\u0131n organ\u0131 “Pekin Bahar\u0131” dergisinin Ba\u015fyazar\u0131 Ho Ping ise konu ile ilgili \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:
\n“Bu olay\u0131n politik y\u00f6n\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6zlenmektedir. Uygurlar bu olayla d\u00fcnyaya g\u00fc\u00e7l\u00fc ve \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir mesaj vermi\u015ftir. Bu olay\u0131n d\u00fcnya kamuoyunun Uygur meselesine dikkatini \u00e7ekmeye yeterli oldu\u011funu san\u0131yorum. Bu ailece ve sonucu bilinerek ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f ve bir benzeri daha bulunmayan \u00f6zg\u00fcn bir eylemdir. Kom\u00fcnist y\u00f6netim Uygurlar\u0131 s\u00fcrekli ter\u00f6r eylemleri yapmakla su\u00e7luyor. Ancak, Uygurlar\u0131n taleplerinin ter\u00f6rle hi\u00e7 ili\u015fkisi yoktur.”
\nABD’de ya\u015fayan di\u011fer bir \u00c7inli siyasi analist Cang Vigo, eylemin siyasi y\u00f6n\u00fc \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yledi. Vigo’nun konu ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u015f\u00f6yle:
\n“Eylemcilerin siyasi olarak sembol kabul edilen Tiananmen meydan\u0131n\u0131 se\u00e7meleri \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin 18. Kurultay\u0131 arefesinde ve siyasi ortam\u0131n \u00e7ok kritik oldu\u011fu bir zamanda olay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri, Uygurlar\u0131n mesaj\u0131n\u0131n tam yerinde ve zaman\u0131nda verildi\u011finin ve amac\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir kan\u0131t\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Uygurlar, ilk kez kendi topraklar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, \u00c7in’in kalbinde bu patlamay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirerek \u00c7inli diktat\u00f6rlere ciddi ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mesaj vermek istedi. Bu eylem diktat\u00f6rlerin ciddi \u015fekilde endi\u015feye ve paniklemesine sebep oldu.”<\/p>\n

Ursad.org<\/a>
\n10.02,2017 Okunma Say\u0131s\u0131: 175<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Y\u00fccel TANAY) Bir \u00a0uluslar hapishanesi olan \u00c7inin \u00a0insan haklar\u0131 ve \u00a0k\u00fclt\u00fcrel haklar konusunda \u00a0Sicili \u00a0k\u00f6t\u00fc…\u00c7in \u00a0i\u015fgal alt\u0131nda tutu\u011fu Do\u011fu T\u00fcrkistan,Tibet ve \u0130\u00e7 \u00a0Mo\u011folistanda b\u00f6lgenin kadim \u00a0halklar\u0131na \u00a0\u015fidetli bask\u0131 uyguluyor.B\u00f6lgenin \u00a0halklar\u0131n\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7035,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[282,281],"tags":[],"class_list":["post-7034","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkistan-haberleri","category-uygur-haberleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7034","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7034"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7034\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7040,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7034\/revisions\/7040"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7034"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7034"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7034"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}