![\"\"](\"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/THE_NORTH_SEA.jpg\")
\u0130slam dini ve \u00c7in devleti yanyana an\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ak\u0131llara daha \u00e7ok Uygur M\u00fcsl\u00fcmanlara uygulanan bask\u0131lar gelse de, Hui az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u00c7in ile ili\u015fkileri olduk\u00e7a farkl\u0131…<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ve \u00c7in yan yana d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bir\u00e7ok ki\u015finin akl\u0131na ilk gelecek olan \u015fey Uygur M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 ve asimilasyon politikalar\u0131 olacakt\u0131r. Bununla birlikte \u00c7in\u2019de k\u0131smi olarak \u00f6zg\u00fcr ya\u015fayabilen Hui M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 da bulunmakta.<\/strong><\/p>\n \u00c7in\u2019in, \u00fclkede ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn dinlere kar\u015f\u0131 bask\u0131c\u0131 bir tutumunun oldu\u011fu bilinen bir durum. Tibet\u2019te Budistlere, Uygur b\u00f6lgesinde M\u00fcsl\u00fcmanlara, Zhejiang b\u00f6lgesinde H\u0131ristiyanlara uygulanan bask\u0131lar; yap\u0131lan tutuklamalar ve bu gruplar\u0131n ibadethanelerinin tahrip edilmesi \u00c7in\u2019in uygulad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131n\u0131n sadece bilinen bir k\u0131sm\u0131. Uygur b\u00f6lgesinde M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131nlar pe\u00e7elerini a\u00e7maya zorlan\u0131yor, oru\u00e7 tutan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n zorla oru\u00e7lar\u0131 bozduruluyor. Ve esasen \u0130slam\u2019\u0131n kendisi de ter\u00f6rle e\u015f de\u011fer tutuluyor. Bu tablonun sadece bir istisnas\u0131 var, Huiler.<\/strong><\/p>\n \n\u00c7in\u2019de iki b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman grup bulunuyor. Bunlardan biri \u00c7in taraf\u0131ndan Sincan olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgedeki Uygurlar, di\u011feri ise Huiler. Her iki grubun n\u00fcfusu da \u00c7in\u2019in n\u00fcfusuna nispet edildi\u011finde olduk\u00e7a az olmakla beraber, gruplardan birisi ciddi bir bask\u0131 alt\u0131ndayken di\u011feri g\u00f6receli olarak rahat bir halde. Huilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Ningxia b\u00f6lgesinde 1958\u2019den bu yana cami say\u0131s\u0131 ikiye katlanarak 1900\u2019lerden 4000\u2019lere \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Huiler ekonomik olarak ba\u015far\u0131l\u0131 ve nadiren dinlerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc sald\u0131r\u0131ya maruz kal\u0131yorlar.<\/strong> Huilerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 Hanefi mezhebinden. Bununla birlikte, takriben n\u00fcfusun be\u015fte biri Selefi itikat esas\u0131n\u0131 benimserken bir o kadar\u0131 da Sufi \u00f6\u011fretileri tatbik ediyor.<\/p>\n Huiler ile Uygurlar\u0131n ayr\u0131ld\u0131klar\u0131 nokta ise etnik olarak farkl\u0131 olmalar\u0131. Uygurlar T\u00fcrk k\u00f6kenli iken, Huiler de b\u00f6lgeye di\u011fer \u0130slam topraklar\u0131ndan g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f ve zamanla \u00c7inlile\u015fmi\u015f bir topluluk. Uygurlar T\u00fcrk\u00e7e ve \u00d6zbek\u00e7e ile akraba olan kendi dillerini konu\u015furken, Huiler ise \u00c7ince konu\u015fmaktad\u0131r. Uygurlar\u0131n anavatan\u0131 \u00c7in taraf\u0131ndan Sincan olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lge. Huiler ise etnik az\u0131nl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fclmekteler. As\u0131rlar \u00f6nce \u00e7e\u015fitli \u0130slam topraklar\u0131ndan buraya ticaret ve dine davet i\u00e7in g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olan M\u00fcsl\u00fcmanlar, \u00c7inlilerle yap\u0131lan evlilikler neticesinde \u00c7ince konu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve zamanla onlara benzeyerek ve Hui olarak toplumun bir katman\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015flar. Huiler \u00c7in\u2019in her taraf\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, Tibetlilerin ve Uygurlar\u0131n aksine \u00c7in\u2019de daha fazla asimile olmu\u015f durumda. Bu durum kendini dini pratikte de g\u00f6steriyor.<\/strong> Hui k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde, \u00f6nemli zamanlarda Kur\u2019an okunarak ibadet edilirken kimi zaman da ibadetin akabinde kadim \u00c7ince \u015fiirlerin de okundu\u011fu folklorik uygulamalar ger\u00e7ekle\u015ftirilmekte.<\/p>\n \u00c7in ile Huilerin ili\u015fkisi, \u00c7in\u2019de yayg\u0131n kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f Hui k\u00f6kenli tarihi \u015fahsiyetler ba\u011flam\u0131nda da okunmal\u0131. \u00c7in halk\u0131n\u0131n kabul edip benimsedi\u011fi bir\u00e7ok \u00f6nemli Hui k\u00f6kenli tarihi fig\u00fcr bulunmakta. B\u00f6yle olmakla beraber aralar\u0131ndaki ili\u015fki her daim iyi olmad\u0131. \u00d6zellikle 1860\u2019larda ve 1870\u2019lerde vuku bulan Dungan ayaklanmalar\u0131 kanl\u0131 ge\u00e7ti. 1976\u2019da Mao\u2019nun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra iki taraf aras\u0131nda anla\u015fmaya var\u0131ld\u0131. California Pomona Koleji\u2019nden Dru Gladney, Huilerin en g\u00f6ze \u00e7arpan \u00f6zelliklerinin \u00c7in\u2019in politik sistemindeki gri alanlarda devlet ile iyi pazarl\u0131k yapmalar\u0131 oldu\u011funu iddia ediyor. Bunun sayesinde ekonomik olarak gayet ba\u015far\u0131l\u0131lar. Helal g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc domine etmi\u015f durumdalar. Orta Asya ve K\u00f6rfez b\u00f6lgesinde bulunan \u00c7in firmalar\u0131nda tercih edilen ara eleman konumundalar.<\/strong> \u00c7in\u2019in en b\u00fcy\u00fck Arap\u00e7a e\u011fitim veren \u00f6zel koleji Huiler taraf\u0131ndan kurulmu\u015f ve finanse edilmi\u015f halde. Bu kolejde \u00f6\u011frencilerin giri\u015fimci bireyler olabilmesi y\u00f6n\u00fcnde e\u011fitim veriliyor.<\/p>\n \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti Huilere \u0130slam hukukunu tatbik etme noktas\u0131nda da bir noktaya kadar tolerans g\u00f6steriyor. \u00c7in devleti resmi olarak \u0130slam hukukunu tan\u0131m\u0131yor ancak Huilerin kendi aralar\u0131ndaki ailevi anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u0130slam hukukuna g\u00f6re \u00e7\u00f6zmeleri noktas\u0131nda onlara serbestlik tan\u0131yor. Yaln\u0131zca mesele \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulamazsa m\u00fcdahale ediyor. Huiler y\u00fczy\u0131llard\u0131r maruz kald\u0131klar\u0131 asimilasyona ra\u011fmen kimliklerini kaybetmemi\u015fler. \u0130slam dini, onlar\u0131 birbirine ba\u011flayan ve bu kimliklerini koruyabilmelerini sa\u011flayan en \u00f6nemli unsur konumunda.<\/p>\n \u00c7in\u2019in dini yap\u0131lara kar\u015f\u0131 de\u011fi\u015fken ve yer yer sald\u0131rgan tutumu Huileri de tehdit alt\u0131nda b\u0131rak\u0131yor. \u015eu ana \u0130slamofobi\u2019den en az etkilenen grup olmalar\u0131na ra\u011fmen \u00f6zellikle sosyal medyada onlara kar\u015f\u0131 da taassubun artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u015eu ana kadar devlet bu M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 tolere etti, fakat Haziran ay\u0131nda bir konu\u015fmas\u0131nda ba\u015fkan Xi Jinping devleti dini olu\u015fumlar\u0131n etkisine ve m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 koruyaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti dini gruplara kar\u015f\u0131 gitgide daha bask\u0131c\u0131 bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/strong> Huiler de s\u0131radaki gruplardan biri olabilir.<\/p>\n Bununla birlikte \u015funu da dile getirmekte fayda var. Hui tecr\u00fcbesi \u00c7in nazar\u0131nda genel olarak olumlu g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Bu durum, baz\u0131 Huilerde g\u00f6ze \u00e7arpan devleti de kabullenmi\u015f olman\u0131n ya da kabullenmese dahi bunu y\u00fcksek sesle dile getirmemenin bir sonucu. \u0130slami kesimlerden, s\u00f6z konusu Hui az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n bu tutumuna y\u00f6nelik tepkiler de yok de\u011fil. Huilerin, \u201c\u0130slam\u2019\u0131 reddeden ve M\u00fcsl\u00fcman unsurlar\u0131n dini ya\u015fam\u0131na fazlaca m\u00fcdahalede bulunan b\u00f6ylesi bir devletle kurdu\u011fu ili\u015fkilerdeki olumlu hava\u201d di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman kesimlerin tepkilerine sebep olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/strong><\/p>\n“Bask\u0131n\u0131n istisnas\u0131: Huiler…”<\/strong><\/h2>\n
“Uygurlardan farklar\u0131 etnik k\u00f6ken”<\/strong><\/h2>\n
“Ekonomik alanda ba\u015far\u0131l\u0131lar”<\/strong><\/h2>\n
“\u0130slam hukukuna tolerans g\u00f6steriliyor”<\/strong><\/h2>\n
“\u0130slami kesimlerden Hui-\u00c7in ili\u015fkilerine tepki”<\/strong><\/h2>\n