{"id":7154,"date":"2017-03-20T23:23:21","date_gmt":"2017-03-20T15:23:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iuhrdf.org\/tr\/?p=7154"},"modified":"2017-03-24T20:35:38","modified_gmt":"2017-03-24T12:35:38","slug":"rabia-hanim-suriyedeki-uygur-sivillerin-korunmaya-ve-rehabiliteye-ihtiyaci-var","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/rabia-hanim-suriyedeki-uygur-sivillerin-korunmaya-ve-rehabiliteye-ihtiyaci-var\/","title":{"rendered":"Rabia Han\u0131m: Suriye\u2019deki Uygurlar\u0131n Korunmaya ve Rehabiliteye \u0130htiyac\u0131 Var"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Suriye\u2019deki Uygurlar hakk\u0131nda, \u00a0\u00a0\u00a0ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemek gerekirse, bir ka\u00e7 y\u0131ldan beri kamuoyu \u00f6n\u00fcnde bu konuya girmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131m bir uluslararas\u0131 meseledir. \u00a0Bu ka\u00e7\u0131nma, bunun bizi utand\u0131ran konu oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, meselenin \u00e7ok nazik ve kar\u0131\u015f\u0131k bir global sorunla ilintili olmas\u0131ndan, yani konuya de\u011finmekle ter\u00f6re bahane bulmaya veya \u00f6z\u00fcr dilemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi yanl\u0131\u015f alg\u0131 olu\u015fturarak \u00a0d\u00fcnya kamuoyunun ve \u00a0ter\u00f6rizm kurbanlar\u0131n\u0131n kalplerini incitmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131m i\u00e7indir.<\/span><\/p>\n

Yak\u0131ndan beri, Suriye\u2019deki sava\u015f\u0131n \u015fiddetlenmesi ve sona ermeye y\u00f6nelik geli\u015fmeler, \u00a0\u00f6zellikle S\u00fcriye h\u00fck\u00fcmetinin S\u00fcriye b\u00f6lgesinde yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar i\u00e7inde 5000 Uygur’un oldu\u011fu, bunlar\u0131 yok etmek i\u00e7in \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti le i\u015fbirlik yapaca\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki iddias\u0131<\/a>, bu b\u00f6lgede bulunan Sivil Uygurlar’\u0131n gelece\u011fi ve onlarla ili\u015fkin geli\u015fmelerin Uygur toplumuna g\u00f6sterece\u011fi etkisi hususunda endi\u015fe etmekteyim. Ben \u015fuana kadar ABD ve di\u011fer \u00fclkelerin ilgili kurumlar\u0131 ve insan haklar\u0131 kurulu\u015flar\u0131na bilgi vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu hassas konu hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00f6nerilerimi kamu ile payla\u015fmak istedim.<\/span><\/p>\n

Bu vesile ile, ilk olarak S\u00fcriye\u2019deki Uygur meselesi hakk\u0131nda tarafs\u0131z bilimsel<\/span> \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131<\/span><\/a> sunan ara\u015ft\u0131rma kurumu New Amerika\u2019ya, ve bu kurumun tecr\u00fcbeli ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 N. Rosenblatt Bey\u2019e minnetdarl\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildiriyorum.<\/span><\/p>\n

Nate Rosenblatte \u00a0Bey, \u00a0bu mesele hakk\u0131nda <\/span>\u2018\u2018Uygurlar\u0131n milli kimlik ve dini inanc\u0131 \u00c7in\u2019in ulusal g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in tehdit olarak alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Anavatanlar\u0131nda bask\u0131lara maruz kalan Uygurlar yabanc\u0131 memleketlerde kendileri i\u00e7in s\u0131\u011f\u0131nacak yer ar\u0131yor.\u2019\u2019<\/b> \u00a0diyerek \u00e7ok do\u011fru ve yerinde bir te\u015fhiste bulundu. \u00a0Ben bu makaleyi Rosenblatte Bey\u2019in bu te\u015fhisine kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 belirtmek ve bu hastal\u0131\u011fa uygun bir tedaviyi aramak gayesi ile kaleme al\u0131yorum.<\/span><\/p>\n

Ben Suriye\u2019deki Uygurlar\u0131n say\u0131lar\u0131 ve olu\u015fumlar\u0131 \u00a0hakk\u0131nda daha detayl\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma yapamad\u0131m. Bildi\u011fimiz sadece me \u00a0g\u00f6re say\u0131lar\u0131n\u0131 2-3 bin civar\u0131nda olarak tahmin ediyorum. Bu say\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finde, -yukar\u0131daki raporda dile getirildi\u011fi gibi- DAE\u015e\u2019e \u00fcye olanlar\u0131n 114 ki\u015fi civar\u0131nda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/span><\/p>\n

S\u00f6ylendi\u011fi gibi, onlar ilk \u00f6nce zul\u00fcmden ka\u00e7arak memleketinden ayr\u0131lanlard\u0131r. \u00a0Uygurlar\u0131n durumunu \u00a0takip edenlerin bildi\u011fi gibi, 2009 \/ 5 Temmuz olay\u0131 Uygurlar\u0131n tepkisel davran\u0131\u015flar\u0131 \u00a0ve \u00c7in’in uygulad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 politikalar\u0131nda bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu. 2009 y\u0131l\u0131ndaki 5 Temmuz olay\u0131ndan sonra, <\/span>bas\u0131n yay\u0131nlarda bildirildi\u011fi gibi y\u00fczlerce<\/span><\/a>, do\u011frulanmam\u0131\u015f kaynaklarak g\u00f6re ise 10 bine yak\u0131n insan kaybolmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

Aileleri kay\u0131plar\u0131n ne cesetlerine ne de haklar\u0131nda bir bilgiye ula\u015ft\u0131lar. Bu konunun \u00fczerine gidenler hapse at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 2013 y\u0131l\u0131nda \u00a0Kargal\u0131k \u0130l\u00e7esi’nin Y\u0131lk\u0131c\u0131 K\u00f6y\u00fc’nde askeri e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ile s\u00fcr\u00fclen<\/span> yakla\u015f\u0131k 20 ki\u015fi u\u00e7akla bombalanarak \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcp<\/span><\/a>, cesetleri \u00e7uvallara konularak g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/p>\n

2014 y\u0131l\u0131nda Yarkent \u0130l\u00e7esi’nde tutuklu ki\u015filerin b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmek i\u00e7in toplanan y\u00fczlerce ki\u015finin \u00fczerine ate\u015f a\u00e7\u0131ld\u0131 ve \u00fc\u00e7 k\u00f6y havadan bombaland\u0131. 2013 – 2014 y\u0131llar\u0131nda \u00dc\u00e7turfan\u2019da, Sar\u0131\u011fboya Dokuzak\u2019ta polislere ve polis arabalar\u0131na b\u0131\u00e7ak ile sald\u0131rmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 iddia edilen Uygurlar d\u00fc\u015fmanlar\u0131na yakla\u015famadan vurularak \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u00c7in bu olaylar\u0131 “Masrafs\u0131z Zafer” ilan ederek kutlad\u0131.<\/span><\/p>\n

2015 y\u0131l\u0131nda Aksu’nun Bay \u0130l\u00e7esi’ndeki k\u00f6m\u00fcr maden alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen sald\u0131r\u0131 ve polisler ile olan \u00e7at\u0131\u015fmadan sonra sald\u0131r\u0131 d\u00fczenleyenler \u00e7o\u00e7uk ve kad\u0131nlar\u0131 ile birlikte <\/span>s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 ma\u011farada alev silahlar\u0131 ile yak\u0131larak \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir<\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

Yani Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n, 10 senedir itiraf edilmeyen \u00a0sava\u015f alan\u0131 oldu\u011fu bir s\u0131r de\u011fil. Bu durumu Do\u011fu T\u00fcrkistan’a i\u015fgalci \u00c7in’in atad\u0131\u011f\u0131 Eski Genel Sekreteri Wanglequan kendi konu\u015fmas\u0131nda <\/span>“Bu bir \u00f6l\u00fcm kal\u0131m sava\u015f\u0131d\u0131r.”<\/b> diye tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u00c7in H\u00fck\u00fbmeti’nin toplant\u0131lar\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmekte oldu\u011fu ama medyaya yans\u0131mayan <\/span>bu sava\u015f\u0131n ma\u011fduru<\/b>, silah\u0131\u200b olmayan, hi\u00e7 bir askeri e\u011fitim g\u00f6rmemi\u015f, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 sava\u015fmak bir yana kendisini bile koruyamayan, i\u00e7leri ifade edemedikleri bir \u00e7e\u015fit nefretle dolu baz\u0131 ki\u015filerin\u200b Suriye\u2019deki rahat\u00e7a askeri e\u011fitim alma, elinde silah bulundurma ortam\u0131n\u0131 de\u011ferli alt\u0131n bir f\u0131rsat olarak alg\u0131lanm\u0131\u015f olduklar\u0131 \u015f\u00fcphesizdir.<\/span><\/p>\n

New America Raporu’nda bahsedilen 114 Uygur’un 10 ile 80 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda olduklar\u0131 ve \u00a0bunlar i\u00e7inde ailece gelenlerin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu belirtiliyor. Yine \u00e7o\u011funun e\u011fitim seviyelerinin d\u00fc\u015f\u00fck ve mesle\u011fi olmayan, ilk defa memleketinden ayr\u0131lm\u0131\u015f ki\u015filer olmalar\u0131 gibi profil \u00f6zellikleri\u200b, Suriye’deki di\u011fer gruplardan farkl\u0131l\u0131klar\u0131 onlar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan ge\u00e7en zul\u00fcm ve zul\u00fcmden ka\u00e7\u0131\u015f gibi cefa dolu bir ge\u00e7mi\u015fin g\u00f6stergesidir.<\/span><\/p>\n

Dikkate de\u011fer di\u011fer bir nokta; \u00a0onlar\u0131n ana vatanlar\u0131nda u\u011frad\u0131klar\u0131 zul\u00fcmden kendilerini kurtarmak ve H\u00fcr D\u00fcnya’n\u0131n himayesine olan inan\u00e7lar\u0131n\u0131 kalplerinde saklayarak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ula\u015fmak amac\u0131yla di\u011fer \u00fclkelere yolculuk yapan s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar olmakla birlikte, yine vatanlar\u0131nda kalan akraba ve kom\u015fular\u0131n\u0131n \u00e7ekti\u011fi ac\u0131lar\u0131 ve umutlar\u0131n\u0131 her zaman kalbinde hissederek ya\u015famakta olan insanlard\u0131r. \u00a0Dolay\u0131s\u0131yla, onlar yabanc\u0131 \u00fclkeye gitmeden \u00f6nce ve sonra, vatan\u0131nda kalan karde\u015flerinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in yol ve yard\u0131m arama, yard\u0131m alma ihtimal\u0131 olan her yere gitmeyi denemesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span><\/p>\n

\u0130\u00e7lerinde \u00e7ok az say\u0131da Dae\u015f \u00fcyeleri gibi beyni y\u0131kanm\u0131\u015f, vatanperverlik ve mill\u00ee mesuliyet duygusunu kaybetmi\u015f, kendi d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131n \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti oldu\u011funun da fark\u0131nda olmayanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 muhtemeldir. Ancak b\u00f6yleleri \u015fimdiye kadar g\u00f6r\u00fclmediler – in\u015faallah – bundan sonra da \u00a0g\u00f6r\u00fclmemelerini umut ediyorum.<\/span><\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Salih H\u00fcdayar\u2019\u0131n da ifade etti\u011fi gibi, Dae\u015f\u2019in bir g\u00fcn\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n h\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in yard\u0131m etme konusunda verdi\u011fi s\u00f6z\u00fcne inan\u0131p onlara kat\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fi veya kendisinin memleketindeki <\/span>zul\u00fcmlere kar\u015f\u0131 gelecekteki m\u00fccadelesi i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k yap\u0131yor oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek onlara kat\u0131lm\u0131\u015f olabilmektedi<\/span><\/a>r.<\/span><\/p>\n

Bu noktada \u00c7in, “Dedi\u011fimiz gibi, onlar bize sald\u0131racak, biz de global ter\u00f6rizmin tehlikesi alt\u0131nday\u0131z.” diyebilir. \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti bunlar\u0131 s\u00f6yleyerek kendini hakl\u0131 bulmadan \u00f6nce, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a y\u00f6nelik bas\u0131n ve ileti\u015fim s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n\u0131 kald\u0131rmal\u0131, oradaki durumu d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131klamaya izin vermelidir.<\/span><\/p>\n

1989 y\u0131l\u0131nda kendi evlatlar\u0131n\u0131 Tian\u2019anmen meydan\u0131nda tanklar ile ezerek kendi hakimiyetini korumaya \u00e7al\u0131\u015fan, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da y\u00fcr\u00fctmekte olan devlet ter\u00f6rizminin emperyalist rejimi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fcnyadan gizlemekte olan \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki ki\u015fileri ter\u00f6r ile su\u00e7lama hakk\u0131 yoktur.<\/span><\/p>\n

Uygurlar her zaman ter\u00f6re, masum insanlar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine kar\u015f\u0131d\u0131r, bar\u0131\u015fseverdir. \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin yapt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131lar nedeniyle baz\u0131 insanlar\u0131n memleketlerinden ka\u00e7arak, hayatlar\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in farkl\u0131 yollara ba\u015fvurmu\u015f ve yanl\u0131\u015f ki\u015filere \u00a0\u00a0bula\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ihtimaldir.<\/span><\/p>\n

Ben bir Uygur olma s\u0131fat\u0131m ile, Suriye\u2019deki Uygurlar\u0131n h\u00fcrl\u00fck i\u00e7in \u00e7are bulma ama\u00e7lar\u0131n\u0131 anl\u0131yorum. \u00d6te yandan insan haklar\u0131 alan\u0131nda faaliyet g\u00f6stermekte olan bir lider olarak meseleyi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u00a0silah ve \u015fiddet kullanman\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131, en do\u011fru yolun m\u00fczakere ve diyalog oldu\u011fu kanaatindeyim.<\/b><\/p>\n

O y\u00fczden ben Suriye’deki Uygurlar hangi gruba kat\u0131l\u0131rlar ise kat\u0131ls\u0131nlar, onlar\u0131n milletimizin derdini azaltmak yerine \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin Uygurlar\u0131 ter\u00f6r ile ili\u015fkili olarak d\u00fcnyaya farkl\u0131 bir alg\u0131 yaratmas\u0131 i\u00e7in firsat yaratm\u0131\u015f olacaklar\u0131na inan\u0131yorum.<\/b><\/p>\n

Suriye’deki bu belirli say\u0131daki Uygurlar\u0131n g\u00fcndeme geldikleri bu yak\u0131n s\u00fcre\u00e7te oradaki karde\u015flerimizi m\u00fcnasebetsiz bir sava\u015fta g\u00fc\u00e7lerini israf etmeden Uluslararas\u0131 adalete \u00fcmit ba\u011flayarak kendi ailelerini himaye etmeye davet ediyorum. Pek tabi, imkanlar\u0131m\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 omas\u0131ndan dolay\u0131 s\u00f6zlerim onlara zaman\u0131nda ula\u015fmayabilir. Ama s\u00f6zlerime ula\u015fan \u00a0herhangi bir Uygur kendi ya\u015fam f\u0131rsat\u0131n\u0131n k\u0131ymetini bilmelidir.<\/span><\/p>\n

Hayat\u0131n\u0131 g\u00fcven alt\u0131nda tutabilecek, \u00c7in\u2019den ba\u015fka d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir k\u00f6\u015fesinde bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilecek f\u0131rsat olursa, Uygurlar\u0131n kesinlikle bar\u0131\u015f i\u00e7indeki normal bir ya\u015fam\u0131 se\u00e7ece\u011fine, \u00a0hayat\u0131n\u0131n tehlikede oldu\u011fu bu g\u00fcnlerde kendini ba\u011f\u0131\u015flayan herhangi birilerine sonsuz minnetdar olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum.<\/span><\/p>\n

Bence, binlerce Uygur’un zul\u00fcmden ka\u00e7arak kendi ile hi\u00e7 alakas\u0131 olmayan bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girmesi \u00e7ok feci bir durum olmakla birlikte, Suriye sava\u015f\u0131ndaki kazanacak g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in de hi\u00e7 onur verici de\u011fil. \u00a0Aksine, insanl\u0131k tarihi, ahl\u00e2k\u0131n ihlal edildi\u011fi \u00a0ibretlik\u200b hikaye olarak bunu yazacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ben Suriye meselesinde aktif rol oynamakta olan devletlerin, \u00f6zellikle ABD, Rusya ve T\u00fcrkiye\u2019nin diplomatik ili\u015fkileri devam\u0131nda Suriye\u2019deki Uygurlar\u0131n meselesi i\u00e7in adil \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmesini, askeri operasyon s\u00fcrecinde onlar\u0131 canl\u0131 yakalayarak ya\u015fam f\u0131rsat\u0131 verilmesini, \u00f6zellikle oradaki kad\u0131n ve \u00e7o\u00e7uklar\u0131n hayat\u00ee g\u00fcvenli\u011fine dikkat edilmesini talep ediyorum.<\/span><\/p>\n

Bu taleplerimin Suriye meselesine kar\u0131\u015fan g\u00fc\u00e7lerin Suriye ve d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in katk\u0131da bulunabilmeleri i\u00e7in uygun ve faydal\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Suriye\u2019deki Uygurlar hakk\u0131nda, \u00a0\u00a0\u00a0ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemek gerekirse, bir ka\u00e7 y\u0131ldan beri kamuoyu \u00f6n\u00fcnde bu konuya girmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131m bir uluslararas\u0131 meseledir. \u00a0Bu ka\u00e7\u0131nma, bunun bizi utand\u0131ran konu oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, meselenin \u00e7ok…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7155,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[280,279],"tags":[],"class_list":["post-7154","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-rapor-yayinlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7154"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7172,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7154\/revisions\/7172"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7155"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}