{"id":7203,"date":"2017-04-25T00:01:04","date_gmt":"2017-04-24T16:01:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iuhrdf.org\/tr\/?p=7203"},"modified":"2017-04-25T00:01:22","modified_gmt":"2017-04-24T16:01:22","slug":"dogu-turkistanlilara-sahip-cikan-yok","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/dogu-turkistanlilara-sahip-cikan-yok\/","title":{"rendered":"Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u2019a sahip \u00e7\u0131kan yok!"},"content":{"rendered":"

G\u00f6khan Y\u0131lmaz\/Dirili\u015f Postas\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u201c\u00c7in M\u00fcsl\u00fcman isimlerini yasaklad\u0131\u201d, \u201c\u00c7in M\u00fcsl\u00fcmanlar\u2019\u0131n yan\u0131nda sigara i\u00e7meyen memura ceza verdi\u201d, \u201cDo\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u2019a oru\u00e7 yasa\u011f\u0131\u201d\u2026 Haber ba\u015fl\u0131klar\u0131 uzay\u0131p gidiyor. Kimi haberlerin i\u00e7eri\u011fi okununca \u201cHadi can\u0131m o kadar da de\u011fil\u201d dedirtir cinsten. Biz de \u201cDo\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da neler oluyor?\u201d Prof. Dr Y\u00fccel O\u011furlu hocaya sorduk.
\nProf. Dr. O\u011furlu, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fananlar\u0131n etnik ve dini anlamda m\u00fcthi\u015f bir bask\u0131 \u00f6rne\u011fi oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n

\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan zaman zaman \u00e7ok da sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmasa da haberler al\u0131yoruz. B\u00f6lgede zulm\u00fcn \u00e7ok a\u011f\u0131r boyutlarda oldu\u011funu duyuyoruz. Orada neler ya\u015fan\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Olay\u0131n iki taraf\u0131 var bir kere dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler tamamen k\u0131s\u0131tland\u0131. \u00c7in ge\u00e7mi\u015fte \u00e7ok fazla m\u00fcdahale etmiyordu. Bazen bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri serbest b\u0131rak\u0131yordu ama sivri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc isimleri topluyordu. Bunu her 10 y\u0131lda bir yap\u0131yordu. Fakat bu son d\u00f6nem i\u015fin hem dini taraf\u0131 var hem de etnik taraf\u0131 var. Uygurlar kendi milli kimliklerinin fark\u0131nda dahi de\u011filler. O kadar bask\u0131 alt\u0131ndalar. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck talepleri yok, e\u011fitimlerini almak istiyorlar, camilerine gitmek istiyor, bayramlar\u0131n\u0131 kutlamak istiyor, dini g\u00fcnlerini kutlamak istiyor, Ramazan\u2019da orucunu rahat tutmak istiyor. Son d\u00f6nemde kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm vs. ad\u0131 alt\u0131nda binlerce cami y\u0131k\u0131ld\u0131.<\/p>\n

YURT DI\u015eINA \u00c7IKAMIYORLAR<\/strong><\/p>\n

Toplum bu zulm\u00fcn i\u00e7erisinde ya\u015famaya al\u0131\u015fm\u0131\u015f. Bu insanlar\u0131n en temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri ellerinden al\u0131n\u0131yor. Yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kabilmeleri i\u00e7in 2 senedir pasaport bekleyenler var. Bu kadar zorluklarla al\u0131nan pasaportlar\u0131n hepsini geri toplad\u0131lar. En son olay burada T\u00fcrkiye\u2019den \u00f6\u011frenciler var, yabanc\u0131 \u00f6\u011frenciler var bunlar\u0131n hepsinin ailelerini tutuklad\u0131lar. Daha do\u011frusu siyasi e\u011fitim kamp\u0131 diye bir \u015fey var hem anne hem baba varsa karde\u015f hepsini ald\u0131lar. Bunlara orada siyasi e\u011fitim veriliyor ve \u00e7ocuklar\u0131na acil geri d\u00f6nmeleri s\u00f6yleniyor. 1 May\u0131s\u2019a kadar 10 g\u00fcnl\u00fck zaman zarf\u0131 i\u00e7erisinde geri d\u00f6nmesini s\u00f6yl\u00fcyor. Bunu yapmas\u0131n\u0131n sebebi d\u0131\u015far\u0131da Uygurlar\u2019dan kimse kalmas\u0131n diye yap\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc da\u011f\u0131n\u0131k oldu\u011funda kontrol edemiyor. 200 tane \u00fclkeye da\u011f\u0131lm\u0131\u015f \u015fimdi Uygurlar var. M\u0131s\u0131r\u2019da, Amerika\u2019da, Kanada\u2019da, Rusya\u2019da, T\u00fcrkiye\u2019de, Kazakistan\u2019da\u2026 Bu \u00fclkelere gitti\u011fi zaman haklar\u0131 \u00f6\u011frenir ve \u00fclkeye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc zaman \u2018ter\u00f6rist\u2019 olur d\u00fc\u015f\u00fcncesi var. Bu insanlar yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 zaman hi\u00e7 olmazsa insan haklar\u0131 savunucular\u0131 oluyor. Geriye d\u00f6nd\u00fcklerinde bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketi ba\u015flat\u0131rlar diye korkuyorlar. \u00c7ocuklar\u0131 da d\u00f6nerlerse siyasi e\u011fitim kamp\u0131na al\u0131yorlar.<\/p>\n

Kamp dedi\u011finiz bir beyin y\u0131kama organizasyonu mu?<\/strong><\/p>\n

Evet, aynen \u00f6yle. Zaten eve falan g\u00f6ndermiyorlar. Kampa g\u00f6ndermezlerse hapse girme durumlar\u0131 var. Ya\u015fl\u0131, 60 ya\u015f\u0131nda insanlar\u0131 dahi bu kamplara al\u0131yorlar. Ayn\u0131 Mao d\u00f6nemine ait yap\u0131lan k\u00fclt\u00fcr devrimi politikalar\u0131 ve 1976 senesinde yap\u0131lan bir k\u00fclt\u00fcr devrimi politikas\u0131 var ayn\u0131s\u0131 devam ediyor.<\/p>\n

Kamplarda fiziksel \u015fiddet var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Kamplarda yok fakat hapishanelerde s\u0131n\u0131r\u0131 yok. Fetva soruyorlar tecav\u00fcze u\u011frayan kad\u0131nlar \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 ald\u0131rmal\u0131 m\u0131y\u0131z ald\u0131rmamal\u0131 m\u0131y\u0131z diye. Bu kadar vahim durumda olaylar var. Ben bunu \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum biz hep dini olarak ortaya koyuyoruz ama bunu insan haklar\u0131 etraf\u0131nda toplamam\u0131z laz\u0131m. Yani uluslararas\u0131 hukuk ve insan haklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde bir dille s\u00f6ylememiz laz\u0131m. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u2019a \u015fu olmu\u015f\u201d deyince, yani \u201cKe\u015fmir\u2019de olmu\u015f, Arakan\u2019da olmu\u015f\u201d deyince bu art\u0131k insanlar taraf\u0131ndan kan\u0131ksanm\u0131\u015f durumda. Olsa da olur gibi bak\u0131l\u0131yor art\u0131k. Orada ya\u015fananlar\u0131n Bat\u0131\u2019da maalesef hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yok.<\/p>\n

Peki, bir direni\u015ften bahsedebilir miyiz? Bir kar\u015f\u0131 koyma durumu var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

\u0130syan say\u0131s\u0131 350 civar\u0131nda. Her isyan \u00e7ok a\u011f\u0131r ve kanl\u0131 bir \u015fekilde bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumda. Bir k\u00f6y ayaklan\u0131yor b\u00fct\u00fcn o b\u00f6lgeyi al\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar. Ka\u00e7kar\u2019da \u2013ki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n eski ba\u015fkentidir- M\u00fcsl\u00fcmanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihi bir yerdir. \u015euan da Ka\u00e7kar tam bir s\u0131k\u0131y\u00f6netim halinde ama \u00f6yle b\u00f6yle de\u011fil.<\/p>\n

D\u00fcnya kamuoyunda Filistin veya Suriye direni\u015fi gibi neden yer bulamad\u0131, b\u00f6lgesel kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mi?<\/strong><\/p>\n

\u015eimdi bir b\u00f6lgesel, iki \u00c7in ile ilgili bir haber verilece\u011fi zaman b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada b\u00f6yle oluyor. Ekonomik dengeler, ticaret, 1.5 milyarl\u0131k g\u00fc\u00e7 bu devreye giriyor. Bizim bas\u0131n\u0131m\u0131zda bile \u00c7in ile ili\u015fkilere zarar veriyor diyor. \u201cSana ne?\u201d karde\u015fim \u00c7in ile ili\u015fkiler senin i\u00e7in mi? 30 milyon T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcman insan var orda onun d\u0131\u015f\u0131nda da 40 milyon \u00c7inli M\u00fcsl\u00fcman var.<\/p>\n

\u00c7inli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u2019a var m\u0131 bir bask\u0131?<\/strong><\/p>\n

Onlara \u00e7ok farkl\u0131 bir politika uyguluyor. \u00c7inli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u2019a siz tamamen serbestsiniz, siz bizdensiniz deniliyor. Fakat bunlar\u0131n da tamam\u0131 ideolojik e\u011fitimden ge\u00e7iyor. Eski ku\u015fak ile yeni ku\u015fak aras\u0131nda da\u011flar kadar fark var. Yani bir tarafta sopa \u00f6b\u00fcr tarafta havu\u00e7 tekni\u011fi ile asimile ediyor. \u00c7in eski ve \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet siyaseti \u00e7ok iyi biliyor.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da \u00c7in zulm\u00fcn\u00fc i\u015fleten y\u00f6neticiler de Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 m\u0131 yoksa d\u0131\u015far\u0131dan atanm\u0131\u015f biriler mi?<\/strong><\/p>\n

Yak\u0131n zamana kadar Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da y\u00f6netici Uygurlu Muhammed nur diye birisi vard\u0131. Onu ald\u0131lar \u015fimdi bir \u00c7inli getirdiler. Onunla birlikte bask\u0131 \u00e7ok artt\u0131. Oradaki insanlar\u0131n piyasada i\u015f bulmalar\u0131 \u00e7ok zor onu da \u015f\u00f6yleyeyim. Piyasaya gitti\u011finde \u00c7inliler i\u015f vermiyor. \u0130\u015flerini b\u00fcy\u00fcten Uygurlar tehdit al\u0131yorlar. Uygurlar asl\u0131nda ticareti \u00e7ok iyi bilen insanlard\u0131r.<\/p>\n

Yani \u201csosyolojik \u00f6l\u00fc\u201d haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar<\/strong><\/p>\n

Aynen \u00f6yle. Uygurlar sosyolojik a\u00e7\u0131dan \u00f6lme e\u015fi\u011fine gelmi\u015f durumda. Bak\u0131n bundan 10 y\u0131l \u00f6ncesine kadar Uygurca ders alabiliyorlard\u0131. Dini e\u011fitimlerini istedikleri gibi al\u0131yorlard\u0131. \u015eimdi \u00c7in ne olduysa mutlak bir asimilasyon i\u00e7in Uygurca yerine \u00c7ince getirdiler.<\/p>\n

Bu sadece Do\u011fu T\u00fcrkistan i\u00e7in mi ge\u00e7erli yoksa farkl\u0131 etnik gruplara da bask\u0131 var m\u0131? Bazen Tibet\u2019le alakal\u0131 haberlere rastl\u0131yoruz?<\/strong><\/p>\n

Maalesef sadece Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a y\u00f6nelik bir \u015fey var. Tibet\u2019te bask\u0131 benzer \u015fekilde ama Tibet\u2019in sahibi var. Tibet\u2019e bir \u015fey oldu\u011fu zaman yurtd\u0131\u015f\u0131nda hemen g\u00fcndeme geliyor. Fakat Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n sahibi yok.<\/p>\n

Ekonomik olarak \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc 1,5 milyara yak\u0131n n\u00fcfusu var. \u00c7in ne istiyor bu 30 milyonluk n\u00fcfustan?<\/strong><\/p>\n

\u00c7inin etnik yap\u0131s\u0131nda bir tarafta Tibet var bir tarafta 30 milyonluk Uygur var. Bir tarafta \u00c7inli M\u00fcsl\u00fcmanlar var. Onun i\u00e7in de Mo\u011folistan ve etnik yap\u0131s\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k. Uygur n\u00fcfusu 1940lara nazaran n\u00fcfusu artt\u0131. \u00d6zbekistan da 6-7milyondu \u015fuan 31 milyon. \u00d6zbeklerle yap\u0131lar\u0131 benzerdir.<\/p>\n

Medyaya yans\u0131yan haberlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 gibi geliyor. M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n yan\u0131nda sigara i\u00e7meyen memura ceza verildi gibi haberler okuyoruz. Cidden b\u00f6yle \u015feyler var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Evet var. Bak\u0131n bizim d\u00fcnyada normal g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u015fey ile burada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u015feyler \u00e7ok farkl\u0131. Ramazan ay\u0131nda b\u00fct\u00fcn memurlara yemek veriyorlar bunlar\u0131 yiyeceksin diyorlar. \u201cSigara i\u00e7eceksin, yemek yiyeceksin, yani oru\u00e7lu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize g\u00f6stereceksin\u201d diyorlar.<\/p>\n

Kaynak: Dirili\u015f Postas\u0131<\/a><\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f6khan Y\u0131lmaz\/Dirili\u015f Postas\u0131\u00a0 \u201c\u00c7in M\u00fcsl\u00fcman isimlerini yasaklad\u0131\u201d, \u201c\u00c7in M\u00fcsl\u00fcmanlar\u2019\u0131n yan\u0131nda sigara i\u00e7meyen memura ceza verdi\u201d, \u201cDo\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u2019a oru\u00e7 yasa\u011f\u0131\u201d\u2026 Haber ba\u015fl\u0131klar\u0131 uzay\u0131p gidiyor. Kimi haberlerin i\u00e7eri\u011fi okununca \u201cHadi can\u0131m…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[282,280],"tags":[],"class_list":["post-7203","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkistan-haberleri","category-haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7203","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7203"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7206,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7203\/revisions\/7206"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}