{"id":7416,"date":"2017-08-17T06:25:11","date_gmt":"2017-08-16T22:25:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iuhrdf.org\/tr\/?p=7416"},"modified":"2017-08-17T06:25:11","modified_gmt":"2017-08-16T22:25:11","slug":"uygur-aktivist-ile-carpici-roportaj-uluslarasi-terorizmin-kurbanlari-uygurlardir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/uygur-aktivist-ile-carpici-roportaj-uluslarasi-terorizmin-kurbanlari-uygurlardir\/","title":{"rendered":"Uygur aktivist ile \u00e7arp\u0131c\u0131 r\u00f6portaj: Uluslaras\u0131 ter\u00f6rizmin kurbanlar\u0131 Uygurlard\u0131r"},"content":{"rendered":"

\"\"\u00c7in\u2019i 2007\u2019de terk edip Hollanda\u2019ya yerle\u015fen bir Uygurlu aktivist Abdugheni Sabit ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7arp\u0131c\u0131 r\u00f6portaj.<\/span>
\nGe\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde M\u0131s\u0131r g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri \u00fclkede ya\u015fayan Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 Uygur T\u00fcrklerinin bulundu\u011fu mekanlara bask\u0131n yaparak baz\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6zalt\u0131na alm\u0131\u015f bir \u00e7ok kesim duruma tepki g\u00f6stermi\u015fti. M\u0131s\u0131r ve \u00c7in aras\u0131ndaki ticari \u00e7\u0131karlar i\u00e7in M\u0131s\u0131r’\u0131n b\u00f6yle bir uygulamaya gitti\u011fi biliniyor.<\/p>\n

Middle East Monitor yazarlar\u0131ndan Amelia Smith, \u00c7in\u2019i 2007\u2019de terk edip Hollanda\u2019ya yerle\u015fen bir Uygur aktivist olan Abdugheni Sabit ile konuyla ilgili bir r\u00f6portaj yapt\u0131. Smith’in r\u00f6portaj\u0131ndan derledi\u011fi haber Mepa News okurlar\u0131 i\u00e7in terc\u00fcme edildi.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 topluma \u00e7a\u011fr\u0131<\/strong><\/p>\n

Uygur aktivist olan Abdugheni Sabit bug\u00fcnlerde uluslararas\u0131 toplumu Uygur \u00f6\u011frencileri hapsedilecekleri \u00c7in\u2019e zorla s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etmeyi durdurmas\u0131 i\u00e7in M\u0131s\u0131r h\u00fck\u00fcmetine bask\u0131 yapmaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

\u00dc\u00e7 ay \u00f6nce, \u00c7inli ajanlar ABD, Avrupa, T\u00fcrkiye ve M\u0131s\u0131r\u2019da ya\u015fayan Uygur \u00f6\u011frencilerle temasa ge\u00e7ti ve 20 May\u0131s itibar\u0131yla Do\u011fu T\u00fcrkistan, \u015eangay b\u00f6lgesine d\u00f6nmelerini talep etti.<\/p>\n

“Kom\u00fcnist Parti’ye kat\u0131l\u0131n, Kom\u00fcnist ideolojiyi \u00f6\u011frenin”<\/strong>
\nH\u00fck\u00fcmet onlardan Kom\u00fcnist Parti\u2019ye kat\u0131lmalar\u0131n\u0131, Kom\u00fcnist ideolojiyi \u00f6\u011frenmelerini ve otoritelere olumlu bakan makaleler yazmalar\u0131n\u0131 istedi. WeChat mesajla\u015fma servisini kullanarak ileti\u015fime ge\u00e7tikleri \u00f6\u011frencileri, istenenleri yapmad\u0131klar\u0131 takdirde onlar\u0131 ve ailelerini tutuklay\u0131p hapse koyacaklar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde tehdit ettiler.<\/p>\n

Talimatlar\u0131 yerine getiren \u00f6\u011frenciler ya eve geldikten k\u0131sa s\u00fcre sonra ortadan kayboldu ya da uzun bir s\u00fcre hapsedildi. Ayn\u0131 ak\u0131bete u\u011framaktan korkan di\u011ferleri ise, mesajlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etti ve bunun yerine saklanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u00c7in h\u00fck\u00fcmeti kendisine yak\u0131n di\u011fer h\u00fck\u00fcmetlere bask\u0131 kuruyor<\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcnlerde Hollanda\u2019da ya\u015fayan Uygur aktivist Abdugheni Sabit\u2019e g\u00f6re, bu \u00c7in h\u00fck\u00fcmetini onlar\u0131 tutuklay\u0131p teslim etmek i\u00e7in Kom\u00fcnist h\u00fck\u00fcmet ile yak\u0131n ili\u015fkileri bulunan devletlere bask\u0131 kurarak onlar\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan al\u0131koymad\u0131. Bu y\u00f6ntem ABD ve Avrupa ile i\u015fe yaramayabilir ama M\u0131s\u0131r\u2019da i\u015fe yarad\u0131.<\/p>\n

4 Temmuz\u2019da ellerindeki \u2018aranan vatanda\u015flar listesi\u2019 ile beraber M\u0131s\u0131r g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri, Kahire\u2019de Uygur \u00f6\u011frencilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evlerin kap\u0131lar\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131 ve i\u00e7eri girdi. Bir g\u00fcnde 20\u2019den fazla \u00f6\u011frenci tutukland\u0131. Foto\u011fraflar\u0131 \u00e7ekildi ve M\u0131s\u0131r\u2019daki \u00c7in b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fine g\u00f6nderildi. G\u00f6zalt\u0131na al\u0131nanlardan 12\u2019si \u00e7oktan teslim edildi ve 120\u2019si hala g\u00f6zalt\u0131nda tutuluyor.<\/p>\n

M\u0131s\u0131r polisi Uygurlar\u0131 \u00e7e\u015fitli g\u00f6zalt\u0131 merkezlerinden toplay\u0131p sorgulad\u0131ktan sonra \u2018k\u00f6t\u00fc bir \u015f\u00f6hrete sahip olan\u2019 Scorpion Hapishanesi\u2019ne aktard\u0131.<\/p>\n

\u00c7in M\u0131s\u0131r’\u0131 yat\u0131r\u0131mlarla \u00f6d\u00fcllendiriyor<\/strong><\/p>\n

Bu durum \u00c7in\u2019i memnun etmi\u015f olmal\u0131 ki bu Kuzey Afrika \u00fclkesine milyonlarca yat\u0131r\u0131m yapt\u0131. Ayr\u0131ca Banque Misr\u2019in (M\u0131s\u0131r Bank) Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Abdullatif Ma\u011fribi\u2019nin may\u0131sta belirtti\u011fi gibi M\u0131s\u0131r \u00c7inli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00fclkede kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 engelleri kald\u0131rmak i\u00e7in yo\u011fun bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

\u015euan yat\u0131r\u0131m miktar\u0131 600 milyon Dolar civar\u0131nda duruyor ama bu rakam artmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7in Kalk\u0131nma Bankas\u0131\u2019n\u0131n Banque Misr\u2019a M\u0131s\u0131r\u2019daki m\u00fc\u015fterek projeler i\u00e7in 500 milyon Dolar daha ikraz etmesi bekleniyor. Fakat iki \u00fclke aras\u0131ndaki ticaret artt\u0131k\u00e7a M\u0131s\u0131rdaki Uygurlar bu sebeple b\u00fcy\u00fck bedel \u00f6d\u00fcyor.<\/p>\n

Sabit, Uygur \u00f6\u011frencilerin M\u0131s\u0131r\u2019a \u00c7in pasaportlar\u0131yla ve M\u0131s\u0131rl\u0131 yetkililerden izin alarak girdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Ge\u00e7ti\u011fimiz alt\u0131 y\u0131lda ne bir harekette ne bir siyasal organizasyonda yer ald\u0131lar ne de M\u0131s\u0131r\u2019daki herhangi bir prostestoda yer ald\u0131lar.<\/p>\n

“Onlar sadece \u00c7in h\u00fck\u00fcmetini dinlememekten dolay\u0131 su\u00e7lu”<\/strong><\/p>\n

Sabit, \u201cOnlar sadece \u00c7in h\u00fck\u00fcmetini dinlememekten dolay\u0131 su\u00e7lu. Geri d\u00f6nmek istemediler \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6\u011frenimlerine devam etmek istiyorlard\u0131.\u2019\u2019 diyerek bu duruma tepki g\u00f6steriyor.<\/p>\n

M\u0131s\u0131r\u2019daki \u00e7o\u011fu Uygur, bir zamanlar b\u00f6lgedeki S\u00fcnni \u00f6\u011frenim merkezi olan Ezher \u00dcniversitesi\u2019ne kay\u0131tl\u0131. Uygurlar S\u00fcnni ideolojiyi takip ediyorlar fakat Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u0130slami merkezler Kom\u00fcnist ideolojiyi anlatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in memleketlerinde \u00f6\u011frenim g\u00f6recekleri bir yerleri yok.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki camiler, \u2018\u2019\u00c7in\u2019i sev, Kom\u00fcnist Parti\u2019yi sev\u2019\u2019 yaz\u0131l\u0131 bayraklar\u0131 sergilemeye ve \u00c7in bayra\u011f\u0131n\u0131 asmaya zorlan\u0131yor. 18 ya\u015f alt\u0131ndaki Uygurlar i\u00e7in camiye gitmek, Ramazan\u2019da oru\u00e7 tutmak veya \u0130slam\u2019\u0131 \u00f6\u011frenmek yasak. 45 ya\u015f\u0131n alt\u0131ndakilerin sakal uzatmas\u0131 yasak ve Suudi Arabistan\u2019a hacca gitmek i\u00e7in \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinden izin almak zorundalar.<\/p>\n

\u00c7in\u2019de iki b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman topluluk var. Hui M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 \u00c7inlilerle ayn\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ayn\u0131 dili payla\u015f\u0131yor, \u00c7in b\u00f6lgesinde ya\u015fay\u0131p \u0130slam\u2019\u0131 \u00f6zg\u00fcrce ya\u015fayabiliyorlar. Sabit\u2019in dedi\u011fi \u00fczere, Kahire\u2019de e\u011fitim g\u00f6ren Hui M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 evlerine d\u00f6nmelerine y\u00f6nelik herhangi bir ihtar almam\u0131\u015flar.<\/p>\n

Uygur M\u00fcsl\u00fcmanlar \u00f6ncelikli olarak \u00c7in\u2019in kuzeybat\u0131s\u0131ndaki Do\u011fu T\u00fcrkistan b\u00f6lgesinde ya\u015f\u0131yorlar. Orada yakla\u015f\u0131k 20 milyon Uygur var ve \u00c7inlilerle farkl\u0131 dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve etnik k\u00f6keni payla\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan bir zamanlar ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devletti, Sabit\u2019e g\u00f6re bu y\u00fczden \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti Uygurlar\u0131 bir tehlike olarak g\u00f6r\u00fcyor. S\u0131kl\u0131kla ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar olarak tan\u0131mlanmalar\u0131na ra\u011fmen bu tan\u0131m pek uygun de\u011fil.<\/p>\n

“Uygurlar \u00c7in\u2019den ayr\u0131lmak istemiyor. \u00c7in \u00fclkemizi i\u015fgal etti. \u00dclkemizi \u00c7in\u2019den geri al\u0131p yeniden kurmak istiyoruz.”<\/strong>
\n\u00c7in g\u00fc\u00e7leri 1949\u2019da Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 i\u015fgal etti, onu topraklar\u0131na katt\u0131 ve ismini \u015eangay olarak de\u011fi\u015ftirdi. \u00c7inli g\u00f6\u00e7menlere i\u015f, ev, banka kredileri ve ekonomik f\u0131rsatlar\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a ta\u015f\u0131nmalar\u0131 i\u00e7in te\u015fvik edici \u015feyler olarak sundu. Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Suudi Arabistan\u2019dan fazla petrol\u00fc var, ayn\u0131 \u015fekilde pamuk, alt\u0131n, uranyum a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir bolluk i\u00e7erisinde.<\/p>\n

Buna ra\u011fmen kazan\u00e7lar do\u011frudan \u00c7in merkezi h\u00fck\u00fcmetine gidiyor. Sabit, \u201cHi\u00e7bir g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yok, t\u00fcm do\u011fal kaynaklar\u0131m\u0131z merkez h\u00fck\u00fcmete, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetine ait. Hi\u00e7birini kullanam\u0131yoruz. Hepsi \u00c7in\u2019e ait.\u2019\u2019 diyor.<\/p>\n

\u00c7in, Orta Do\u011fu\u2019da yay\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Sabit, onun ikinci bir k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 olarak y\u00fckseldi\u011fini, Rusya ve Amerika\u2019n\u0131n \u00e7oktan i\u015fe giri\u015fti\u011fini ve \u00c7in\u2019in M\u0131s\u0131r \u00fczerinden yay\u0131lmaya f\u0131rsat\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Ayr\u0131ca \u00c7in\u2019in Uygurlar\u0131 tehdit olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015feyin bu ekonomik ve co\u011frafi yay\u0131lmas\u0131 oldu\u011funun basit\u00e7e do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc merkezi h\u00fck\u00fcmet onlar\u0131n t\u00fcm do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131 kontrol ediyor.<\/p>\n

Uygurlar\u0131n ya\u015fam seviyesi \u00c7in\u2019deki en d\u00fc\u015f\u00fck seviyede<\/strong><\/p>\n

\u00c7in\u2019le olan ili\u015fkilerin her zaman k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yleyen Sabit 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131s\u0131ndan sonra merkezi h\u00fck\u00fcmet Uygurlar\u0131 ter\u00f6rist olarak g\u00f6sterebildi ve Uygurcay\u0131 yasaklamak dahil t\u00fcm insan haklar\u0131 ihlallerini ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n

\u201cAsl\u0131nda uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmin kurbanlar\u0131 Uygurlard\u0131r.”<\/strong><\/p>\n

“Asl\u0131nda ‘uluslararas\u0131 ter\u00f6rizmin’ kurbanlar\u0131 Uygurlard\u0131r. Biz sadece haklar\u0131m\u0131z\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc ve insan haklar\u0131m\u0131z\u0131 istiyoruz.\u201d diyen Sabit s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam ediyor;<\/p>\n

\u201c\u00c7in, 1949\u2019dan bug\u00fcne kadar sistematik olarak Uygur halk\u0131na bir katliam uyguluyor.<\/p>\n

\u00c7in h\u00fck\u00fcmeti Uygurlar\u0131n yurt d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rmesini istemiyor. Onlar\u0131n kendi ya\u015fayacaklar\u0131 \u00fclkelerin ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmelerini istemiyor. Di\u011fer \u00fclkelerden ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya insan haklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmelerini istemiyor. \u00c7in bunlardan korkuyor bu y\u00fczden de Uygurlar\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor.\u2019\u2019
\nSosyal Medyada #FreeUyghurStudents kampanyas\u0131<\/strong>
\nProblemin bir par\u00e7as\u0131 da uluslararas\u0131 kamuoyunun Uygurlara \u00f6nem vermemesidir diyen Sabit M\u0131s\u0131r\u2019da kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 insan haklar\u0131 ihlallerini tahkik etmek ve vurgulamak i\u00e7in #FreeUyghurStudents hashtag\u2019\u0131 alt\u0131nda bir video ile Uygurlar\u0131n sesini uluslararas\u0131 kamuoyunu sosyal medyada da duyurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

“M\u00fcsl\u00fcman Alimlere \u00e7a\u011fr\u0131”<\/strong><\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman alimlere de bu duruma seslerini \u00e7\u0131kararak sorumluluklar\u0131n\u0131 yapmalar\u0131 i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131da bulunan sabit s\u00f6zlerine \u015fu \u015fekikde devam ediyor;<\/p>\n

\u2018\u2019Uluslaras\u0131 topluluktan bir ricam var. Hem M\u00fcsl\u00fcmanlardan hem de gayrim\u00fcslimlerden ricam var. Biz insanlar\u0131z. Biz Rohingyal\u0131lar veya Filistinliler gibiyiz. Filistinli insanlar i\u00e7in m\u00fcthi\u015f i\u015fler yapan, insan haklar\u0131n\u0131 yerine getiren STK\u2019lar var ama hi\u00e7bir zaman Uygurlar ile ilgilenmediler. Neden d\u00fcnya bu kadar \u00e7ok sessiz kal\u0131yor? Neden?\u2019\u2019<\/p>\n

Sabit, Yusuf El-Karadavi\u2019ye ve ABD\u2019li Yasir Qadhi\u2019ye yard\u0131m talebiyle yazd\u0131 ama kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda herhangi bir cevap alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ayr\u0131ca ifade ediyor.<\/p>\n

Uygur aktivist olan Abdugheni Sabit ,\u201cBizler \u0130slam alimlerinin torunlar\u0131y\u0131z. \u0130slam \u00fcmmetine \u00e7ok katk\u0131da bulunuyoruz ama bug\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar bizi unuttu.\u201d diyerek s\u00f6zlerine son veriyor.<\/p>\n

Kaynak: MepaNews<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7in\u2019i 2007\u2019de terk edip Hollanda\u2019ya yerle\u015fen bir Uygurlu aktivist Abdugheni Sabit ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7arp\u0131c\u0131 r\u00f6portaj. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde M\u0131s\u0131r g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri \u00fclkede ya\u015fayan Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 Uygur T\u00fcrklerinin bulundu\u011fu mekanlara bask\u0131n yaparak…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7417,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[282,281,280],"tags":[],"class_list":["post-7416","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkistan-haberleri","category-uygur-haberleri","category-haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7416"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7418,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7416\/revisions\/7418"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7417"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}