![\"\"](\"https:\/\/iuhrdf.org\/tr\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/gulcaincident.jpg\")
<\/h5>\n<\/h5>\n\u00dcR\u00dcM\u00c7\u0130 (QHA) –<\/p>\n
5 \u015eubat 199’de \u00c7in’e ba\u011fl\u0131 Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi’nin (Do\u011fu T\u00fcrkistan) Gulca \u015fehrinde ya\u015fanan olaylar sonras\u0131 bir\u00e7ok Uygur ve Kazak T\u00fcrk’\u00fc hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. Olaylar\u0131n dini motivasyon ile \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tahmin edilmi\u015f, \u00e7e\u015fitli kaynaklara g\u00f6re Kur’an okunulan bir eve \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin bask\u0131n yapmas\u0131 sonras\u0131nda olaylar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015fti.<\/p>\n
Gulca, Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n \u00dcr\u00fcm\u00e7i’den sonra ikinci b\u00fcy\u00fck \u015fehri olarak biliniyor. Kazakistan s\u0131n\u0131r\u0131nda bulunan \u015fehirde Uygurlar ile beraber di\u011fer T\u00fcrk dilli halklar olan Kazak, K\u0131rg\u0131z ve Tatarlar da bulunuyor. Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n sanayisi ve ekonomisi geli\u015fmi\u015f kuzey ku\u015fa\u011f\u0131nda bulunan \u015fehir ayr\u0131ca Altay da\u011flar\u0131 ile Tanr\u0131 da\u011flar\u0131n\u0131n kesi\u015fim noktas\u0131nda bulunan hayli eski bir yerle\u015fim olarak dikkat \u00e7ekiyor. \u015eehrin g\u00fcneyinden ge\u00e7en \u0130li nehri de b\u00f6lgeyi tar\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan elveri\u015fli hale getiriyor.<\/p>\n
5 \u015eubat katliam\u0131n\u0131 anlatan kaynaklara g\u00f6re Kur’an okunan bir eve yap\u0131lan bask\u0131ndan sonra Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar, Gulca sokaklar\u0131nda ellerinde besmele ve kelime-i \u015fehadet gibi yaz\u0131lar\u0131n bulundu\u011fu pankartlar ile bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler d\u00fczenlediler. Ancak \u00c7in polisinin provakasyonlar\u0131 sonucu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f kontrolden \u00e7\u0131kt\u0131. \u015eiddet olaylar\u0131na itilen Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar g\u00fcnah ke\u00e7isi ilan edilerek olaylar\u0131n ak\u015fam\u0131 ve ertesi g\u00fcn\u00fcnden itibaren kent genelinde b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6zalt\u0131 ve infaz kampanyas\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131. Olaylardan sonra kesin say\u0131 bilinmemekle beraber\u00a0 30 Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 idam edildi. Olaylar s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131n\u0131n tutukland\u0131\u011f\u0131 ve kay\u0131p ilan edildi\u011fi de ayr\u0131ca biliniyor.<\/p>\n
Gulca’daki olaylar Do\u011fu T\u00fcrkistan’da ilk defa \u015fehir merkezlerinde bu t\u00fcr olaylar\u0131n g\u00f6r\u00fcnmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Daha \u00f6nce \u00fclkenin geli\u015fmemi\u015f ve k\u0131rsal b\u00f6lgeleri olan Ka\u015fgar ve Hoten gibi b\u00f6lgelerin \u00e7e\u015fitli kasaba ve il\u00e7elerinde \u00e7\u0131kan isyanlar ilk defa uluslararas\u0131 bas\u0131n\u0131n da izleyebilece\u011fi bir ortamda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti. 2009 \u00dcr\u00fcm\u00e7i katliam\u0131 haricinde Gulca’da ya\u015fananlar Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n yak\u0131n siyasi tarihinin en kanl\u0131 olay\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
1990’l\u0131 y\u0131llar \u00c7in’deki politik de\u011fi\u015fimin Do\u011fu T\u00fcrkistan’a da olumsuz yans\u0131mas\u0131n\u0131 beraberinde getirmi\u015fti. 1980’li y\u0131llarda Deng \u015eiaoping ile ba\u015flayan \u00c7in reformu 1989 Tiananmen Olaylar\u0131 ile siyasi alanda bitirilmi\u015fti. 1980’lerde Do\u011fu T\u00fcrkistan’da g\u00f6reli bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortam\u0131 vard\u0131. K\u00fclt\u00fcr, sinema, m\u00fczik ve e\u011fitim gibi alanlarda Uygurlar bu y\u0131llarda ilerleme kaydedebilmi\u015fti. Ancak 1989 sonras\u0131nda \u00c7in yeniden totaliter bir politikaya d\u00f6nd\u00fc. Bunun arkas\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan’da in\u015fa edilen a\u011f\u0131r sanayi i\u00e7in aranan i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan \u00c7in’in geri kalm\u0131\u015f b\u00f6lgelerindeki Han \u00c7inlileri ile doldurulmas\u0131 yat\u0131yordu. Bu y\u0131llar bu nedenle b\u00f6lgede \u00c7in kolonizasyonunun zirve yapt\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar olarak de\u011ferlendiriliyor.<\/p>\n
T\u00fcm bu geli\u015fmeler 1997’deki Gulca katliam\u0131na kap\u0131 aralam\u0131\u015ft\u0131. Gulca’da ya\u015fananlar ise 1990’l\u0131 y\u0131llar\u0131n kendini hissettiren totaliter y\u00f6netiminin art\u0131k Do\u011fu T\u00fcrkistan’da kal\u0131c\u0131 bir hale gelerek bug\u00fcnlere uzanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n