مەن 6-ئىيۇل كۈنى ب د ت ئومۇمىي يىغىنىدا ئۆتكۈزۈلگەن «قوغداش مەسئۇلىيىتى» ھەققىدىكى مۇنازىرىنى ئاڭلىغاندا، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئاۋازىنىڭ نەق مەيداندا ئاخىر بىر قېتىم ئاڭلىنىشىدىن ئۈمىد كۈتكەن ئىدىم. ئەكسىچە، يىغىندىكى سۈكۈت مېنىڭ يۈرىكىمنى پارە-پارە قىلدى.
6-ئىيۇلدىكى يىغىن قىرغىنچىلىق، ئۇرۇش جىنايەتلىرى، ئېتنىك تازىلاش ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا بېغىشلانغان ئىدى. شۇنداق تۇرۇقلۇق، دۇنيادىكى بىر ئېتنىك مىللەتكە قارىتىلغان، پاكىتلىرى ئەڭ تولۇق پۈتۈلگەن تۈركۈملەپ باستۇرۇش دېلولىرىنىڭ بىرى بۇ مۇنازىرىدە يوق ئىدى.
يىللاردىن بېرى، ئۇيغۇر ئائىلىلىرى پارچىلاپ تاشلاندى. مىليونلىغان كىشىلەر تۈركۈملەپ نازارەت قىلىش، قالايمىقان تۇتقۇن قىلىش، مەجبۇرىي ئەمگەك، دىن ۋە تىل چەكلىمىسى، شۇنداقلا بالىلارنىڭ ئاتا-ئانىسىدىن ئايرىۋېتىلىشى قاتارلىق ئېغىر قىسمەتلەر ئاستىدا ياشاپ كەلمەكتە. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق ئىشخانىسىنىڭ ئۆزىمۇ شىنجاڭدا (شەرقىي تۈركىستاندا) ئېغىر كىشىلىك ھوقۇق دەپسىنچىلىكى بولغانلىقىنى پاكىتلاپ چىقتى. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ چەككەن ئازاب-ئوقۇباتلىرى، سىياسىي جەھەتتىن مۇنازىرە قىلىش قىيىن بولغانلىقى ئۈچۈنلا ھەرگىزمۇ ئۇنتۇلۇپ قالماسلىقى كېرەك.
«قوغداش مەسئۇلىيىتى» پىرىنسىپى پۈتۈن دۇنياۋى ئومۇمىيۈزلۈك بولۇشى كېرەك. ئۇ بىر دۆلەتنىڭ ئىقتىسادىي كۆلىمىگە، سىياسىي تەسىرىگە ياكى خەلقئارا ئىشلاردا تۇتقان ئورنىغا باغلىق بولۇپ قالسا بولمايدۇ. ئەگەر بەزى قۇربانلار ئەسلىنىپ، باشقىلىرى كۆزدىن ساقىت قىلىنسا، خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئىشەنچلىكلىكى ئاجىزلاپ كېتىدۇ.
مەن سۇدان، غەززە، ئۇكرائىنا، بېرما (مىيانمار) ياكى باشقا كرىزىسلارنى مۇنازىرە قىلىشنىڭ مۇھىملىقىدىن گۇمانلانمايمەن. ھەر بىر قۇربان ئادالەتكە ۋە قوغدىلىشقا لايىقتۇر. ئەمما ئۇيغۇر خەلقىمۇ كۆرۈلۈشكە ۋە ئاڭلىنىشقا لايىقتۇر. كىشىلىك ھوقۇق بىر مۇسابىقە ئەمەس، شۇنداقلا ھېسداشلىق قىلىشمۇ ھەرگىز تاللاپ چىقىرىلىدىغان نەرسە بولماسلىقى كېرەك.
مەن ئەزا دۆلەتلەردىن 6-ئىيۇلدىكى مۇنازىرىدە نېمىنىڭ كەم بولغانلىقى ئۈستىدە ئەتراپلىق ئويلىنىشىنى ھۆرمەت بىلەن سورايمەن. سۈكۈت قىلىش قۇربانلارنى قوغداپ قالالمايدۇ. سۈكۈت قىلىش پەقەت خەلقئارانىڭ كۆزىتىشىدىن قېچىپ، ئەسبىيلىك بىلەن زۇلۇم قىلالايمەن دەپ ئويلايدىغانلارغا ئۈمىد بېرىدۇ، خالاس.
مەن ھۆكۈمەتلەرنى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىدا ۋە بارلىق خەلقئارالىق مۇنبەرلەردە ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئېغىر قىسمىتىنى داۋاملىق ئوتتۇرىغا قويۇشقا چاقىرىمەن. «يەنە بىر قېتىم تەكرارلانمىسۇن» دېگەن ۋەدە، ھېچقانداق مۇستەسناسىز ۋە سىياسىي ھېساباتسىز، ھەر بىر خەلققە قارىتىلغان بولۇشى شەرت.
تارىخ پەقەت ۋەھشىلىك سادىر قىلغانلارنىلا ئەمەس، بەلكى خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئەڭ ھالقىلىق پەيتتە ئوتتۇرىغا چىقىپ سۆزلەشكە جۈرئەت قىلغان-قىلمىغانلىقىنىمۇ سوتلايدۇ.
رابىيە قادىر
ئۇيغۇر مىللى ھەركىتى رەھبىرى
